^{ALLER à LA TABLE DES MATIERES D'Eschyle}

Αἰσχύλου

ΑΓΑΜΕΜΝΩΝ

ESCHYLE.

AGAMEMNON

Oeuvre numérisée par Marc Szwajcer

traduction française de Leconte de Lisle (quelques modifications dans les noms propres)

traduction française - texte grec

 ΦΥΛΑΞ

Θεοὺς μὲν αἰτῶ τῶνδ´ ἀπαλλαγὴν πόνων,
φρουρᾶς ἐτείας μῆκος, ἣν κοιμώμενος
στέγαις Ἀτρειδῶν ἄγκαθεν, κυνὸς δίκην,
ἄστρων κάτοιδα νυκτέρων ὁμήγυριν,
καὶ τοὺς φέροντας χεῖμα καὶ θέρος βροτοῖς
λαμπροὺς δυνάστας, ἐμπρέποντας αἰθέρι
ἀστέρας, ὅταν φθίνωσιν, ἀντολάς τε τῶν.
Καὶ νῦν φυλάσσω λαμπάδος τὸ σύμβολον,
αὐγὴν πυρὸς φέρουσαν ἐκ Τροίας φάτιν
10  ἁλώσιμόν τε βάξιν· ὧδε γὰρ κρατεῖ
γυναικὸς ἀνδρόβουλον ἐλπίζον κέαρ.
Εὖτ´ ἂν δὲ νυκτίπλαγκτον ἔνδροσόν τ´ ἔχων
εὐνὴν ὀνείροις οὐκ ἐπισκοπουμένην
ἐμήν, φόβος γὰρ ἀνθ´ ὕπνου παραστατεῖ,
τὸ μὴ βεβαίως βλέφαρα συμβαλεῖν ὕπνῳ.
Ὅταν δ´ ἀείδειν ἢ μινύρεσθαι δοκῶ,
ὕπνου τόδ´ ἀντίμολπον ἐντέμνων ἄκος,
κλαίω τότ´ οἴκου τοῦδε συμφορὰν στένων
οὐχ ὡς τὰ πρόσθ´ ἄριστα διαπονουμένου.
20 Νῦν δ´ εὐτυχὴς γένοιτ´ ἀπαλλαγὴ πόνων
εὐαγγέλου φανέντος ὀρφναίου πυρός. 
Ὦ χαῖρε λαμπτήρ, νυκτὸς ἡμερήσιον
φάος πιφαύσκων καὶ χορῶν κατάστασιν
πολλῶν ἐν Ἄργει, τῆσδε συμφορᾶς χάριν.
ἰοὺ ἰού.
Ἀγαμέμνονος γυναικὶ σημαίνω τορῶς
εὐνῆς ἐπαντείλασαν ὡς τάχος δόμοις
ὀλολυγμὸν εὐφημοῦντα τῇδε λαμπάδι
ἐπορθιάζειν, εἴπερ Ἰλίου πόλις
30 ἑάλωκεν, ὡς ὁ φρυκτὸς ἀγγέλλων πρέπει·
αὐτός τ´ ἔγωγε φροίμιον χορεύσομαι.
Τὰ δεσποτῶν γὰρ εὖ πεσόντα θήσομαι
τρὶς ἓξ βαλούσης τῆσδέ μοι φρυκτωρίας.
Γένοιτο δ´ οὖν μολόντος εὐφιλῆ χέρα
ἄνακτος οἴκων τῇδε βαστάσαι χερί.
Τὰ δ´ ἄλλα σιγῶ· βοῦς ἐπὶ γλώσσῃ μέγας
βέβηκεν· οἶκος δ´ αὐτός, εἰ φθογγὴν λάβοι,
σαφέστατ´ ἂν λέξειεν· ὡς ἑκὼν ἐγὼ
μαθοῦσιν αὐδῶ κοὐ μαθοῦσι λήθομαι.

LE VEILLEUR. 

Je prie les Dieux de m'affranchir de ces fatigues, de cette veille sans fin que je prolonge toute l'année, comme un chien, au plus haut faîte du toit des Atrides, regardant l'assemblée des Astres nocturnes qui apportent aux vivants l'hiver et l'été, Dynastes éclatants qui rayonnent dans l'Éther, et qui se lèvent et se couchent devant moi. Et, maintenant, j'épie le signal de la torche, la splendeur du feu qui doit annoncer, de Troie, que la ville est prise. En effet, voilà ce que le cœur de la femme impérieuse commande et désire. Ici et là, pendant la nuit, sur mon lit mouillé par la rosée et que ne hantent point les songes, l'inquiétude me tient éveillé, et je tremble que le sommeil ferme mes paupières. Parfois, je me mets à chanter ou à fredonner, cherchant ainsi un moyen de ne point dormir, et je gémis sur les malheurs de cette maison si déchue de son antique prospérité. Qu'elle arrive enfin l'heureuse délivrance de mes fatigues ! Que le feu apporte la bonne nouvelle, en rayonnant à travers les ténèbres de la nuit ! Salut, ô flambeau nocturne, lumière qui amènes un beau jour et les fêtes de tout un peuple, dans Argos, pour cette victoire ! Ô Dieux ! Dieux ! Je vais tout dire à la femme d'Agamemnon, afin que, se levant promptement de son lit, elle salue cette lumière de ses cris de joie, dans les demeures, puisque la ville d'Ilion est prise, ainsi que ce feu éclatant l'annonce. Moi-même, je vais mener le chœur de la joie et proclamer la fortune heureuse de mes maîtres, ayant eu la très-favorable chance de voir cette flamme ! Puisse ceci m'arriver, que le Roi de ces demeures unisse, à son retour, sa main très-chère à ma main ! Mais je tais le reste. Un grand bœuf est sur ma langue. Si cette maison avait une voix, elle parlerait clairement. Moi, je parle volontiers à ceux qui savent, mais, pour ceux qui ignorent, j'oublie tout.

ΧΟΡΟΣ

40 δέκατον μὲν ἔτος τόδ´ ἐπεὶ Πριάμῳ
μέγας ἀντίδικος,
Μενέλαος ἄναξ ἠδ´ Ἀγαμέμνων,
διθρόνου Διόθεν καὶ δισκήπτρου
τιμῆς ὀχυρὸν ζεῦγος Ἀτρειδᾶν,
στόλον Ἀργείων χιλιοναύταν 
τῆσδ´ ἀπὸ χώρας
ἦραν, στρατιῶτιν ἀρωγάν,
μέγαν ἐκ θυμοῦ κλάζοντες Ἄρη
τρόπον αἰγυπιῶν,
50 οἵτ´ ἐκπατίοις ἄλγεσι παίδων
ὕπατοι λεχέων στροφοδινοῦνται
πτερύγων ἐρετμοῖσιν ἐρεσσόμενοι,
δεμνιοτήρη
πόνον ὀρταλίχων ὀλέσαντες·
ὕπατος δ´ ἀίων ἤ τις Ἀπόλλων
ἢ Πὰν ἢ Ζεὺς οἰωνόθροον
γόον ὀξυβόαν τῶνδε μετοίκων
ὑστερόποινον
πέμπει παραβᾶσιν Ἐρινύν.
60 Οὕτω δ´ Ἀτρέως παῖδας ὁ κρείσσων
ἐπ´ Ἀλεξάνδρῳ πέμπει ξένιος
Ζεὺς πολυάνορος ἀμφὶ γυναικός,
πολλὰ παλαίσματα καὶ γυιοβαρῆ,
γόνατος κονίαισιν ἐρειδομένου
διακναιομένης τ´ ἐν προτελείοις
κάμακος, θήσων Δαναοῖσιν
Τρωσί θ´ ὁμοίως. Ἔστι δ´ ὅπη νῦν
ἔστι· τελεῖται δ´ ἐς τὸ πεπρωμένον·
οὔθ´ ὑποκαίων οὔτ´ ἐπιλείβων
70 οὔτε δακρύων ἀπύρων ἱερῶν
ὀργὰς ἀτενεῖς παραθέλξει. 
Ἡμεῖς δ´ ἀτίται σαρκὶ παλαιᾷ
τῆς τότ´ ἀρωγῆς ὑπολειφθέντες
μίμνομεν ἰσχὺν
75 ἰσόπαιδα νέμοντες ἐπὶ σκήπτροις.
Ὅ τε γὰρ νεαρὸς μυελὸς στέρνων
ἐντὸς ἀνᾴσσων
ἰσόπρεσβυς Ἄρης δ´ οὐκ ἔνι χώρᾳ,
τό θ´ ὑπέργηρων φυλλάδος ἤδη
80 κατακαρφομένης τρίποδας μὲν ὁδοὺς
στείχει, παιδὸς δ´ οὐδὲν ἀρείων
ὄναρ ἡμερόφαντον ἀλαίνει.
Σὺ δέ, Τυνδάρεω
θύγατερ, βασίλεια Κλυταιμήστρα,
τί χρέος; Τί νέον; Τί δ´ ἐπαισθομένη
τίνος ἀγγελίας
πειθοῖ περίπεμπτα θυοσκεῖς;
Πάντων δὲ θεῶν τῶν ἀστυνόμων,
ὑπάτων, χθονίων,
90 τῶν τε θυραίων τῶν τ´ ἀγοραίων,
βωμοὶ δώροισι φλέγονται·
ἄλλη δ´ ἄλλοθεν οὐρανομήκης
λαμπὰς ἀνίσχει, 
φαρμασσομένη χρίματος ἁγνοῦ
μαλακαῖς ἀδόλοισι παρηγορίαις,
πελάνῳ μυχόθεν βασιλείῳ.
Τούτων λέξας´ ὅ τι καὶ δυνατὸν
καὶ θέμις αἴνει
παιών τε γενοῦ τῆσδε μερίμνης,

[100] ἣ νῦν τοτὲ μὲν κακόφρων τελέθει,
τοτὲ δ´ ἐκ θυσιῶν ἀγάν´ ἀμφαίνους´
ἐλπὶς ἀμύνει φροντίδ´ ἄπληστον
τὴς θυμοβόροθ λύπης φρένα. 

[στρ. α.

Κύριός εἰμι θροεῖν ὅδιον κράτος αἴσιον ἀνδρῶν 
ἐντελέων· ἔτι γὰρ θεόθεν καταπνεύει
πειθώ, μολπᾶν ἀλκάν, σύμφυτος αἰών·
ὅπως Ἀχαιῶν δίθρονον κράτος, Ἑλλάδος ἥβας
110 ξύμφρονα ταγάν,
πέμπει σὺν δορὶ καὶ χερὶ πράκτορι
θούριος ὄρνις Τευκρίδ´ ἐπ´ αἶαν,
οἰωνῶν βασιλεὺς βασιλεῦσι νεῶν ὁ κελαινός, ὅ τ´ ἐξόπιν
ἀργίας,
φανέντες ἴκταρ μελάθρων χερὸς ἐκ δοριπάλτου 
παμπρέπτοις ἐν ἕδραισι,
βοσκόμενοι λαγίναν, ἐρικύμονα φέρματα, γένναν,
120 βλαβέντα λοισθίων δρόμων.
Αἵλινον αἵλινον εἰπέ, τὸ δ´ εὖ νικάτω.

[ἀντ. α.

Κεδνὸς δὲ στρατόμαντις ἰδὼν δύο λήμασι δισσοὺς 
Ἀτρεΐδας μαχίμους ἐδάη λαγοδαίτας
125 πομπούς τ´ ἀρχάς· οὕτω δ´ εἶπε τερᾴζων·
‘χρόνῳ μὲν ἀγρεῖ Πριάμου πόλιν ἅδε κέλευθος,
πάντα δὲ πύργων
κτήνη πρόσθε τὰ δημιοπληθέα
130 Μοῖρα λαπάξει πρὸς τὸ βίαιον·
οἶον μή τις ἄγα θεόθεν κνεφάσῃ προτυπὲν στόμιον μέγα Τροίας
στρατωθέν. Οἴκτῳ γὰρ ἐπίφθονος Ἄρτεμις ἀγνὰ
πτανοῖσιν κυσὶ πατρὸς
αὐτότοκον πρὸ λόχου μογερὰν πτάκα θυομένοισι·
στυγεῖ δὲ δεῖπνον αἰετῶν.’
Αἵλινον αἵλινον εἰπέ, τὸ δ´ εὖ νικάτω.

[μεσῳδ.

140 ‘Τόσον περ εὔφρων ἁ καλά, 
δρόσοις ἀέπτοις μαλερῶν λεόντων 
πάντων τ´ ἀγρονόμων φιλομάστοις
θηρῶν ὀβρικάλοισι τερπνά,
τούτων αἰτεῖ ξύμβολα κρᾶναι,
δεξιὰ μὲν κατάμομφα δὲ φάσματα στρουθῶν.
Ἰήιον δὲ καλέω Παιᾶνα,
150 μή τινας ἀντιπνόους Δαναοῖς χρονίας ἐχενῇδας ἀπλοίας
τεύξῃ, σπευδομένα θυσίαν ἑτέραν, ἄνομόν τιν´, ἄδαιτον,
νεικέων τέκτονα σύμφυτον,
οὐ δεισήνορα. Μίμνει γὰρ φοβερὰ παλίνορτος
οἰκονόμος δολία μνάμων μῆνις τεκνόποινος.’
Τοιάδε Κάλχας ξὺν μεγάλοις ἀγαθοῖς ἀπέκλαγξεν
μόρσιμ´ ἀπ´ ὀρνίθων ὁδίων οἴκοις βασιλείοις·
τοῖς δ´ ὁμόφωνον
αἵλινον αἵλινον εἰπέ, τὸ δ´ εὖ νικάτω.

[στρ. β

160 Ζεύς, ὅστις ποτ´ ἐστίν, εἰ τόδ´ αὐτῷ φίλον κεκλημένῳ,
τοῦτό νιν προσεννέπω.
Οὐκ ἔχω προσεικάσαι
πάντ´ ἐπισταθμώμενος
πλὴν Διός, εἰ τὸ μάταν ἀπὸ φροντίδος ἄχθος
χρὴ βαλεῖν ἐτητύμως.
Οὐδ´ ὅστις πάροιθεν ἦν μέγας, 
παμμάχῳ θράσει βρύων,
οὐδὲ λέξεται πρὶν ὤν· 
ὃς δ´ ἔπειτ´ ἔφυ, τριακτῆρος οἴχεται τυχών.
Ζῆνα δέ τις προφρόνως ἐπινίκια κλάζων
175 τεύξεται φρενῶν τὸ πᾶν,

[στρ. γ.

τὸν φρονεῖν βροτοὺς ὁδώσαντα, τὸν πάθει μάθος
θέντα κυρίως ἔχειν.
Στάζει δ´ ἀνθ´ ὕπνου πρὸ καρδίας
180 μνησιπήμων πόνος· καὶ παρ´ ἄκοντας ἦλθε σωφρονεῖν.
Δαιμόνων δέ που χάρις βίαιος
σέλμα σεμνὸν ἡμένων.

[ἀντ. γ.

Καὶ τόθ´ ἡγεμὼν ὁ πρέσβυς νεῶν Ἀχαιικῶν,
μάντιν οὔτινα ψέγων,
ἐμπαίοις τύχαισι συμπνέων,
εὖτ´ ἀπλοίᾳ κεναγγεῖ βαρύνοντ´ Ἀχαιικὸς λεώς,
190 Χαλκίδος πέραν ἔχων παλιρρόχθοις ἐν Αὐλίδος τόποις·

[στρ. δ.

πνοαὶ δ´ ἀπὸ Στρυμόνος μολοῦσαι 
κακόσχολοι, νήστιδες, δύσορμοι,
βροτῶν ἄλαι,
ναῶν 〈τε〉 καὶ πεισμάτων ἀφειδεῖς,
παλιμμήκη χρόνον τιθεῖσαι
τρίβῳ κατέξαινον ἄνθος Ἀργείων· ἐπεὶ δὲ καὶ πικροῦ
χείματος ἄλλο μῆχαρ

[200] βριθύτερον πρόμοισιν
μάντις ἔκλαγξεν
προφέρων Ἄρτεμιν, ὥστε χθόνα βάκτροις
ἐπικρούσαντας Ἀτρείδας
δάκρυ μὴ κατασχεῖν·

[ἀντ. δ.

ἄναξ δ´ ὁ πρέσβυς τόδ´ εἶπε φωνῶν· 
βαρεῖα μὲν κὴρ τὸ μὴ πιθέσθαι,
βαρεῖα δ´, εἰ
τέκνον δαΐξω, δόμων ἄγαλμα,
μιαίνων παρθενοσφάγοισιν
210 ῥείθροις πατρῴους χέρας πέλας βωμ-
οῦ. Τί τῶνδ´ ἄνευ κακῶν;
Πῶς λιπόναυς γένωμαι
ξυμμαχίας ἁμαρτών;
Παυσανέμου γὰρ
θυσίας παρθενίου θ´ αἵματος ὀργᾷ
περιόργως ἐπιθυμεῖν
θέμις. Εὖ γὰρ εἴη.’

[στρ. ε.

Ἐπεὶ δ´ ἀνάγκας ἔδυ λέπαδνον 
φρενὸς πνέων δυσσεβῆ τροπαίαν
220 ἄναγνον, ἀνίερον, τόθεν
τὸ παντότολμον φρονεῖν μετέγνω.
Βροτοὺς θρασύνει γὰρ αἰσχρόμητις 
τάλαινα παρακοπὰ πρωτοπήμων.
Ἔτλα δ´ οὖν θυτὴρ γενέσθαι
225 θυγατρός, γυναικοποίνων
πολέμων ἀρωγὰν
καὶ προτέλεια ναῶν.

[ἀντ. ε.

Λιτὰς δὲ καὶ κληδόνας πατρῴους 
παρ´ οὐδὲν αἰῶ τε παρθένειον
230 ἔθεντο φιλόμαχοι βραβῆς.
Φράσεν δ´ ἀόζοις πατὴρ μετ´ εὐχὰν
δίκαν χιμαίρας ὕπερθε βωμοῦ
πέπλοισι περιπετῆ παντὶ θυμῷ
προνωπῆ λαβεῖν ἀέρδην,
στόματός τε καλλιπρῴρου
φυλακᾷ κατασχεῖν
φθόγγον ἀραῖον οἴκοις.

[στρ. ζ.

Βίᾳ χαλινῶν δ´, ἀναύδῳ μένει, 
κρόκου βαφὰς δ´ ἐς πέδον χέουσα,
240 ἔβαλλ´ ἕκαστον θυτήρων ἀπ´ ὄμματος βέλει φιλοίκτῳ,
πρέπουσα τὼς ἐν γραφαῖς, προσεννέπειν
θέλους´, ἐπεὶ πολλάκις
πατρὸς κατ´ ἀνδρῶνας εὐτραπέζους
ἔμελψεν, ἁγνᾷ δ´ ἀταύρωτος αὐδᾷ πατρὸς 
φίλου τριτόσπονδον εὔποτμον
παιῶνα φίλως ἐτίμα.

[ἀντ. ζ.

Τὰ δ´ ἔνθεν οὔτ´ εἶδον οὔτ´ ἐννέπω· 
τέχναι δὲ Κάλχαντος οὐκ ἄκραντοι.
250 Δίκα δὲ τοῖς μὲν παθοῦσιν μαθεῖν ἐπιρρέπει· τὸ μέλλον.
Τὸ προκλύειν δ' ἤλυσιν, προχαιρέτω·
ἴσον δὲ τῷ προστένειν.
Τορὸν γὰρ ἥξει σύνορθρον αὐγαῖς.
Πέλοιτο δ´ οὖν ἁ ´πὶ τούτοισιν εὖ πρᾶξις, ὡς
θέλει τόδ´ ἄγχιστον Ἀπίας
γαίας μονόφρουρον ἕρκος.

Ἥκω σεβίζων σόν, Κλυταιμήστρα, κράτος·
δίκη γάρ ἐστι φωτὸς ἀρχηγοῦ τίειν
260 γυναῖκ´ ἐρημωθέντος ἄρσενος θρόνου.
Σὺ δ´ εἴ τι κεδνὸν εἴτε μὴ πεπυσμένη
εὐαγγέλοισιν ἐλπίσιν θυηπολεῖς,
κλύοιμ´ ἂν εὔφρων· οὐδὲ σιγώσῃ φθόνος.

LE CHŒUR DES VIEILLARDS. 

[40] Voici la dixième année depuis que le grand ennemi de Priam, le roi Ménélas, et Agamemnon, doués par Zeus d'un double trône et d'un double sceptre, couple illustre et puissant des Atrides, ont entraîné loin de cette terre les mille nefs de la flotte Argienne, force guerrière, et ont poussé une immense clameur belliqueuse du fond de leur cœur, tels que des vautours [50] qui, dans l'amer regret de leurs petits, s'enlevant au-dessus de leurs nids, volent en cercles et agitent leurs ailes comme des avirons, car les nids, vainement surveillés, ont été dépouillés de leurs petits. Mais quelque Dieu les entend enfin, soit Apollon, ou Pan, ou Zeus, les lamentations aiguës des oiseaux, et il envoie la tardive Érinnys à la poursuite des ravisseurs. [60] Ainsi Zeus hospitalier et tout-puissant pousse les enfants d'Atrée contre Alexandre, à cause d'une femme plusieurs fois mariée. Que de luttes infligées aux Danéens et aux Troyens, que de membres rompus de fatigue, de genoux qui heurtent la terre, de lances brisées aux premiers rangs des batailles. Maintenant, ce qui est fait est fait, ce qui était fatal est accompli. Ni offrandes sacrées, ni libations, [70] ni larmes n'apaiseront la colère implacable des Dieux privés de la flamme des sacrifices. Pour nous, rejetés de cette expédition à cause de la vieillesse de nos membres méprisés, nous restons dans nos demeures, égaux en forces à des enfants, et affaissés sur nos bâtons ; car le cœur qui bat dans la poitrine d'un enfant est semblable au vieillard, et Arès n'y réside pas ; et l'extrême vieillesse aussi, quand son feuillage est flétri, [80] marche sur trois pieds, non plus vigoureuse que l'enfance, comme un spectre qui erre pendant le jour. Mais toi, fille de Tyndare, Reine Clytemnestre, qu'y a-t-il ? Quoi de nouveau ? Qu'as-tu appris ? En quel message te fies-tu, que tu ordonnes ainsi de préparer des sacrifices de tous côtés ? Tous les autels brûlent, chargés d'offrandes, les autels de tous les Dieux, de ceux qui hantent la Ville, [90] des Dieux supérieurs et des Dieux souterrains, et des douze grands Ouraniens. De toutes parts, vers l'Ouranos, monte la flamme parfumée des suaves aliments de l'huile sacrée, et on apporte les saintes libations du fond de la demeure royale. De ces choses dis-nous ce que tu peux et ce qu'il t'est permis de dire. [100] Calme l'inquiétude qui, parfois, me pénètre cruellement, et, parfois, laisse l'heureuse espérance, inspirée par ces sacrifices, dissiper l'insatiable angoisse qui déchire mon cœur. 

Strophe. Mais je puis raconter la vigueur des guerriers partant sous d'heureux auspices. Les Dieux m'inspirent de chanter, et j'en ai encore la force, les deux trônes des Achéens, [110] les deux chefs de la jeunesse de la Grèce, qu'un présage irrésistible envoie contre la terre des Troyens, avec la lance et une main vengeresse. Aux Rois des nefs deux rois des oiseaux, un noir, l'autre blanc sur le dos, apparaissent non loin des demeures, du côté de la main qui tient la lance. Et ils dévoraient, dans les demeures éclatantes, une hase qui allait mettre bas et toute une race [120] que n'avait pu sauver une fuite suprême. - Chante un chant lugubre ; mais que tout finisse par la victoire ! 

Antistrophe. Le sage Divinateur de l'armée, ayant regardé les oiseaux, reconnut en eux les deux Atrides belliqueux, chefs, princes, mangeurs de la hase, et il leur parla ainsi, expliquant l'augure : - Avec le temps, cette armée prendra la ville de Priam, et la Moire dévastera violemment les abondantes richesses que les peuples avaient amassées dans les demeures royales, [130] pourvu que la colère des Dieux ne ternisse pas le frein solide forgé dans ce camp pour Troie. En effet, la maison des Atrides est odieuse à la chaste Artémis, car les Chiens ailés de son père ont dévoré là une hase tremblante, avant qu'elle eût mis bas, et toute sa portée. Artémis a horreur des festins d'aigles. - Chante un chant lugubre, mais que tout finisse par la victoire ! 

Épode. [140] - Cette belle Déesse est bienveillante aux faibles petits des lions sauvages, ainsi qu'à tous les petits à la mamelle des bêtes des bois, mais elle veut que les augures des aigles, manifestés sur la droite, s'accomplissent aussi, même s'ils laissent à craindre. C'est pourquoi j'invoque Péan préservateur, de peur qu'Artémis ne prépare à la flotte des Danéens le souffle des vents contraires et les retards de la navigation, [150] ou même un sacrifice horrible, illégitime, sans festins, cause certaine de colères et de haine contre un mari. En effet, il restera ici un terrible souvenir domestique, plein de perfidies et vengeur d'enfants ! - Ainsi Calchas, ayant contemplé les Oiseaux au commencement de l'expédition, annonça les prospérités et les malheurs fatidiques des demeures royales. Avec lui chante le chant lugubre, mais que tout finisse par la victoire ! 

Strophe I. [160] Zeus ! s'il est quelque Dieu qui se plaise à être ainsi nommé, je l'invoque sous ce nom. Ayant tout pesé, je n'en sais aucun de comparable à Zeus, si ce n'est Zeus, pour alléger le vain fardeau des inquiétudes. Antistrophe I. Celui qui, le premier, fut grand, qui l'emportait sur tous par sa jeunesse florissante, sa force et son audace, [170] que pourrait-il, étant déchu depuis longtemps ? Celui qui vint ensuite a succombé, ayant trouvé un vainqueur ; mais qui célèbre pieusement Zeus victorieux, emporte sûrement la palme de la sagesse. Strophe II. Il conduit les hommes dans la voie de la sagesse, et il a décrété qu'ils posséderaient la science par la douleur. Le souvenir amer de nos maux pleut tout autour de nos cœurs pendant le sommeil, [180] et, malgré nous, la sagesse arrive. Et cette grâce nous est faite par les Daimones assis dans les hauteurs vénérables.

Antistrophe II. Alors, le Chef des nefs Argiennes, l'aîné des Atrides, ne reprochant rien au Divinateur, consentit aux calamités possibles, tandis que l'armée Achéenne restait inerte, échouée sur le rivage en face de Chalcis, [190] dans les courants d'Aulis. 

Strophe III. Et les vents contraires soufflant du Strymon, apportant l'inaction, épuisant les vivres, rompant les marins de fatigue, n'épargnant ni les nefs, ni les manœuvres, et prolongeant les retards, consumaient la fleur des Argiens. Et le Divinateur, pour cette cruelle tempête, proposa, au nom d'Artémis, [200] un remède plus terrible que le mal : et les Atrides, heurtant la terre de leurs sceptres, ne retinrent point leurs larmes. 

Antistrophe III. Alors, le Chef, l'aîné des Atrides, parla ainsi : - Il y a un danger terrible à ne point obéir, mais il est terrible aussi de tuer cette enfant, ornement de mes demeures, de souiller [210] mes mains paternelles du sang de la vierge égorgée devant l'autel. Malheurs des deux côtés ! Comment pourrais-je abandonner la flotte et mes alliés ? Il leur est permis de désirer que ce sacrifice, le sang d'une vierge, apaise les vents et la colère de la Déesse, car tout serait pour le mieux. 

Strophe IV. Ayant ainsi soumis son esprit au joug de la nécessité, changeant de dessein, [220] sans pitié, furieux, impie, il prit la résolution d'agir jusqu'au bout. Ainsi, la démence, misérable conseillère, source de la discorde, rend les mortels plus audacieux. Et il osa égorger sa fille afin de dégager ses nefs et de poursuivre une guerre entreprise pour une femme.

Antistrophe IV. Et les chefs, avides de combats, n'écoutèrent ni les prières de la vierge, ni ses tendres supplications à son père, [230] et ils ne furent point touchés de sa jeunesse. Et le père ordonna aux sacrificateurs, après l'invocation, d'étendre la jeune fille sur l'autel, comme une chèvre, enveloppée de ses vêtements et la tête pendante, et de comprimer sa belle bouche, afin d'étouffer ses imprécations funestes contre sa famille. 

Strophe V. Mais, tandis qu'elle versait sur la terre son sang couleur de safran, [240] d'un trait de ses yeux elle saisit de pitié les sacrificateurs, belle comme dans les peintures, et voulant leur parler, ainsi qu'elle avait souvent charmé de ses douces paroles les riches festins paternels, quand, chaste et vierge, elle honorait de sa voix la vie trois fois heureuse de son cher père. Antistrophe V. Ce qui arriva ensuite, je ne l'ai point vu et je ne puis le dire ; mais la science de Calchas n'était point vaine, [250] et la justice enseigne l'avenir à ceux qui souffrent. Que celui qui prévoit ses maux s'en réjouisse ! C'est se désespérer avant le temps. Ce que l'oracle annonce arrive manifestement. Que ce soit la prospérité, ainsi que le désire Celle qui approche, ce soutien unique de la terre d'Apis.

LE CHŒUR DES VIEILLARDS.

Me voici, Clytemnestre, soumis à ta volonté. Il convient, en effet, d'honorer la femme du chef, [260] quand celui-ci a laissé son trône vide. Soit que tu aies reçu une heureuse nouvelle, ou que, n'en ayant pas reçu, tu ordonnes ces sacrifices dans l'espérance d'en recevoir, je t'écouterai avec joie, et je ne te ferai aucun reproche, si tu te tais.

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑ

Εὐάγγελος μέν, ὥσπερ ἡ παροιμία,
ἕως γένοιτο μητρὸς εὐφρόνης πάρα. 
Πεύσῃ δὲ χάρμα μεῖζον ἐλπίδος κλύειν·
Πριάμου γὰρ ᾑρήκασιν Ἀργεῖοι πόλιν.

ΧΟΡΟΣ 

Πῶς φῄς; Πέφευγε τοὔπος ἐξ ἀπιστίας.

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑ 

Τροίαν Ἀχαιῶν οὖσαν· ἦ τορῶς λέγω;

ΧΟΡΟΣ 

270 Χαρά μ´ ὑφέρπει δάκρυον ἐκκαλουμένη.

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑ 

Εὖ γὰρ φρονοῦντος ὄμμα σοῦ κατηγορεῖ.

ΧΟΡΟΣ 

Τί γὰρ τὸ πιστόν; Ἔστι τῶνδέ σοι τέκμαρ;

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑ 

Ἔστιν· τί δ´ οὐχί; Μὴ δολώσαντος θεοῦ.

ΧΟΡΟΣ

Πότερα δ´ ὀνείρων φάσματ´ εὐπειθῆ σέβεις;

275 ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑ

Οὐ δόξαν ἂν λάκοιμι βριζούσης φρενός.

ΧΟΡΟΣ 

Ἀλλ´ ἦ ς´ ἐπίανέν τις ἄπτερος φάτις;

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑ 

Παιδὸς νέας ὣς κάρτ´ ἐμωμήσω φρένας.

ΧΟΡΟΣ 

Ποίου χρόνου δὲ καὶ πεπόρθηται πόλις;

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑ 

Τῆς νῦν τεκούσης φῶς τόδ´ εὐφρόνης λέγω.

ΧΟΡΟΣ 

280 Καὶ τίς τόδ´ ἐξίκοιτ´ ἂν ἀγγέλων τάχος;

CLYTEMNESTRE.

Qu'une heureuse aurore, comme il est dit, naisse de la nuit maternelle ! Écoute, et tu auras une joie plus grande que ton espérance : Les Argiens ont pris la ville de Priamos.

LE CHŒUR DES VIEILLARDS.

Que dis-tu ? une parole t'a échappé, et j'y crois à peine.

CLYTEMNESTRE.

Je dis que Troia est aux Argiens. N'ai-je point parlé clairement ?

LE CHŒUR DES VIEILLARDS.

[270] La joie me pénètre et provoque mes larmes.

CLYTEMNESTRE.

Certes, tes yeux révèlent ta bonté.

LE CHŒUR DES VIEILLARDS.

Mais as tu une preuve certaine de cette nouvelle ?

CLYTEMNESTRE.

Je l'ai, certes, à moins qu'un Dieu ne me trompe.

LE CHŒUR DES VIEILLARDS.

N'as-tu pas cru aisément quelque vision, dans tes songes ?

CLYTEMNESTRE.

Je ne prendrais point pour la vérité l'illusion de mon esprit endormi.

LE CHŒUR DES VIEILLARDS.

Ou quelque rumeur flottante n'a-t-elle point causé ta joie ?
CLYTEMNESTRE.

Douteras-tu longtemps de ma prudence, comme si j'étais une jeune fille ?

LE CHŒUR DES VIEILLARDS.

Quand la Ville a-t-elle donc été emportée ?

CLYTEMNESTRE.

Dans cette même nuit de laquelle est sorti ce jour.

LE CHŒUR DES VIEILLARDS.

[280] Et quel messager a pu accourir avec une telle rapidité ?

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑ

 Ἥφαιστος Ἴδης λαμπρὸν ἐκπέμπων σέλας.
Φρυκτὸς δὲ φρυκτὸν δεῦρ´ ἀπ´ ἀγγάρου πυρὸς
ἔπεμπεν· Ἴδη μὲν πρὸς Ἑρμαῖον λέπας
Λήμνου· μέγαν δὲ πανὸν ἐκ νήσου τρίτον
Ἀθῷον αἶπος Ζηνὸς ἐξεδέξατο,
ὑπερτελής τε, πόντον ὥστε νωτίσαι
ἰχθῦς πορευτοῦ λαμπάδος πρὸς ἡδονήν,
πεύκη τὸ χρυσοφεγγές, ὥς τις ἥλιος,
σέλας παραγγείλασα Μακίστου σκοπαῖς· 
290 ὁ δ´ οὔτι μέλλων οὐδ´ ἀφρασμόνως ὕπνῳ
νικώμενος παρῆκεν ἀγγέλου μέρος·
ἑκὰς δὲ φρυκτοῦ φῶς ἐπ´ Εὐρίπου ῥοὰς
Μεσσαπίου φύλαξι σημαίνει μολόν.
Οἱ δ´ ἀντέλαμψαν καὶ παρήγγειλαν πρόσω
γραίας ἐρείκης θωμὸν ἅψαντες πυρί.
Σθένουσα λαμπὰς δ´ οὐδέπω μαυρουμένη,
ὑπερθοροῦσα πεδίον Ἀσωποῦ, δίκην
φαιδρᾶς σελήνης, πρὸς Κιθαιρῶνος λέπας,
ἤγειρεν ἄλλην ἐκδοχὴν πομποῦ πυρός.
[300] Φάος δὲ τηλέπομπον οὐκ ἠναίνετο
φρουρά, πλέον καίουσα τῶν εἰρημένων,
λίμνην δ´ ὑπὲρ Γοργῶπιν ἔσκηψεν φάος,
ὄρος τ´ ἐπ´ Αἰγίπλαγκτον ἐξικνούμενον
ὤτρυνε θεσμὸν μὴ χατίζεσθαι πυρός.
Πέμπουσι δ´ ἀνδαίοντες ἀφθόνῳ μένει
φλογὸς μέγαν πώγωνα, καὶ Σαρωνικοῦ
πορθμοῦ κάτοπτον πρῶν´ ὑπερβάλλειν πρόσω
φλέγουσαν· εἶτ´ ἔσκηψεν, εὖτ´ ἀφίκετο
Ἀραχναῖον αἶπος, ἀστυγείτονας σκοπάς·
310 κἄπειτ´ Ἀτρειδῶν ἐς τόδε σκήπτει στέγος
φάος τόδ´ οὐκ ἄπαππον Ἰδαίου πυρός.
Τοιοίδε τοί μοι λαμπαδηφόρων νομοί,
ἄλλος παρ´ ἄλλου διαδοχαῖς πληρούμενοι· 
νικᾷ δ´ ὁ πρῶτος καὶ τελευταῖος δραμών.
Τέκμαρ τοιοῦτον σύμβολόν τε σοὶ λέγω
ἀνδρὸς παραγγείλαντος ἐκ Τροίας ἐμοί.

ΧΟΡΟΣ 

θεοῖς μὲν αὖθις, ὦ γύναι, προσεύξομαι.
Λόγους δ´ ἀκοῦσαι τούσδε κἀποθαυμάσαι
διηνεκῶς θέλοιμ´ ἂν ὡς λέγεις πάλιν.

ΚΛΥΤΑΙΜΗΣΤΡΑ 

320 Τροίαν Ἀχαιοὶ τῇδ´ ἔχους´ ἐν ἡμέρᾳ.
Οἶμαι βοὴν ἄμεικτον ἐν πόλει πρέπειν.
Ὄξος τ´ ἄλειφά τ´ ἐγχέας ταὐτῷ κύτει
διχοστατοῦντ´ ἂν οὐ φίλως † προσεννέποις.
Καὶ τῶν ἁλόντων καὶ κρατησάντων δίχα
325 φθογγὰς ἀκούειν ἔστι συμφορᾶς διπλῆς.
Οἱ μὲν γὰρ ἀμφὶ σώμασιν πεπτωκότες
ἀνδρῶν κασιγνήτων τε, καὶ φυταλμίων
παῖδες γερόντων, οὐκέτ´ ἐξ ἐλευθέρου
δέρης ἀποιμώζουσι φιλτάτων μόρον·
330 τοὺς δ´ αὖτε νυκτίπλαγκτος ἐκ μάχης πόνος
νήστεις πρὸς ἀρίστοισιν ὧν ἔχει πόλις
τάσσει, πρὸς οὐδὲν ἐν μέρει τεκμήριον,
ἀλλ´ ὡς ἕκαστος ἔσπασεν τύχης πάλον.
Ἐν αἰχμαλώτοις Τρωικοῖς οἰκήμασιν
ναίουσιν ἤδη, τῶν ὑπαιθρίων πάγων
δρόσων τ´ ἀπαλλαχθέντες· ὡς δ´ εὐδαίμονες
ἀφύλακτον εὑδήσουσι πᾶσαν εὐφρόνην.
Εἰ δ´ εὐσεβοῦσι τοὺς πολισσούχους θεοὺς
τοὺς τῆς ἁλούσης γῆς θεῶν θ´ ἱδρύματα, 
340 οὔ τἂν ἑλόντες ἀνθαλοῖεν ἄν.
Ἔρως δὲ μή τις πρότερον ἐμπίπτῃ στρατῷ
πορθεῖν ἃ μὴ χρή, κέρδεσιν νικωμένους.
Δεῖ γὰρ πρὸς οἴκους νοστίμου σωτηρίας
κάμψαι διαύλου θάτερον κῶλον πάλιν·
θεοῖς δ´ ἀναμπλάκητος εἰ μόλοι στρατός,
ἐγρηγορὸς τὸ πῆμα τῶν ὀλωλότων
γένοιτ´ ἄν, εἰ πρόσπαιά πη τεύχοι κακά.
Τοιαῦτά τοι γυναικὸς ἐξ ἐμοῦ κλύεις·
τὸ δ´ εὖ κρατοίη, μὴ διχορρόπως ἰδεῖν.
350 Πολλῶν γὰρ ἐσθλῶν τήνδ´ ὄνησιν εἱλόμην.

ΧΟΡΟΣ 

Γύναι, κατ´ ἄνδρα σώφρον´ εὐφρόνως λέγεις.
Ἐγὼ δ´ ἀκούσας πιστά σου τεκμήρια
θεοὺς προσειπεῖν αὖ παρασκευάζομαι.
Χάρις γὰρ οὐκ ἄτιμος εἴργασται πόνων.
Ὦ Ζεῦ βασιλεῦ καὶ νὺξ φιλία
μεγάλων κόσμων κτεάτειρα,
ἥτ´ ἐπὶ Τροίας πύργοις ἔβαλες
στεγανὸν δίκτυον, ὡς μήτε μέγαν
μήτ´ οὖν νεαρῶν τιν´ ὑπερτελέσαι
360 μέγα δουλείας
γάγγαμον, ἄτης παναλώτου.
Δία τοι ξένιον μέγαν αἰδοῦμαι
τὸν τάδε πράξαντ´, ἐπ´ Ἀλεξάνδρῳ
τείνοντα πάλαι τόξον, ὅπως ἂν 
μήτε πρὸ καιροῦ μήθ´ ὑπὲρ ἄστρων
βέλος ἠλίθιον σκήψειεν.

[στρ. α.

Διὸς πλαγὰν ἔχουσιν εἰπεῖν, 
πάρεστιν τοῦτό γ´ ἐξιχνεῦσαι.
Ἔπραξεν ὡς ἔκρανεν. Οὐκ ἔφα τις
370 θεοὺς βροτῶν ἀξιοῦσθαι μέλειν
ὅσοις ἀθίκτων χάρις
πατοῖθ´· ὁ δ´ οὐκ εὐσεβής.
Πέφανται δ´ ἐγγονοῦσα τόλμη τῶν Ἄρη
375 πνεόντων μεῖζον ἢ δικαίως,
φλεόντων δωμάτων ὑπέρφευ
ὑπὲρ τὸ βέλτιστον. Ἔστω δ´ ἀπήμαντον, ὥστ´ ἀπαρκεῖν
380 εὖ πραπίδων λαχόντι.

Οὐ γὰρ ἔστιν ἔπαλξις
πλούτου πρὸς κόρον ἀνδρὶ
λακτίσαντι μέγαν Δίκας
βωμὸν εἰς ἀφάνειαν.

[ἀντ. α.

Βιᾶται δ´ ἁ τάλαινα πειθώ, 
προβούλου παῖς ἄφερτος ἄτας.
Ἄκος δὲ πᾶν μάταιον. Οὐκ ἐκρύφθη, 
πρέπει δέ, φῶς αἰνολαμπές, σίνος·
390 κακοῦ δὲ χαλκοῦ τρόπον
τρίβῳ τε καὶ προσβολαῖς
μελαμπαγὴς πέλει δικαιωθείς, ἐπεὶ
διώκει παῖς ποτανὸν ὄρνιν,
πόλει πρόστριμμα θεὶς ἄφερτον·
λιτᾶν δ´ ἀκούει μὲν οὔτις θεῶν·
τὸν δ´ ἐπίστροφον τῶνδε
φῶτ´ ἄδικον καθαιρεῖ.

Οἷος καὶ Πάρις ἐλθὼν
[400] ἐς δόμον τὸν Ἀτρειδᾶν
ᾔσχυνε ξενίαν τράπεζαν κλοπαῖσι γυναικός.

[στρ. β.

Λιποῦσα δ´ ἀστοῖσιν ἀσπίστορας 
κλόνους λοχισμούς τε καὶ
ναυβάτας ὁπλισμούς,
ἄγουσά τ´ ἀντίφερνον Ἰλίῳ φθορὰν
βεβάκει ῥίμφα διὰ
πυλᾶν ἄτλητα τλᾶσα· πολλὰ δ´ ἔστενον
τόδ´ ἐννέποντες δόμων προφῆται·
410 ‘ἰὼ ἰὼ δῶμα δῶμα καὶ πρόμοι,
ἰὼ λέχος καὶ στίβοι φιλάνορες. 
Πάρεστι σιγᾶς ἄτιμος ἀλοίδορος
ἄλιστος ἀφεμένων ἰδεῖν.
Πόθῳ δ´ ὑπερποντίας
φάσμα δόξει δόμων ἀνάσσειν.’
Εὐμόρφων δὲ κολοσσῶν
ἔχθεται χάρις ἀνδρί·
ὀμμάτων δ´ ἐν ἀχηνίαις
ἔρρει πᾶς´ Ἀφροδίτα.

[ἀντ. β.

420 Ὀνειρόφαντοι δὲ πειθήμονες 
πάρεισι δόξαι φέρουσαι χάριν ματαίαν.
Μάταν γάρ, εὖτ´ ἂν ἐς θιγὰς δοκῶν ὁρᾷ,
παραλλάξασα διὰ
425 χερῶν βέβακεν ὄψις, οὐ μεθύστερον
πτεροῖς ὀπαδοῦς´ ὕπνου κελεύθοις.
Τὰ μὲν κατ´ οἴκους ἐφ´ ἑστίας ἄχη
τάδ´ ἐστὶ καὶ τῶνδ´ ὑπερβατώτερα.
Τὸ πᾶν δ´ ἀπ´ αἴας Ἕλλαδος συνορμένοις
430 πένθεια τλησικάρδιος
δόμῳ ´ν ἑκάστου πρέπει.
Πολλὰ γοῦν θιγγάνει πρὸς ἧπαρ· 
οὓς μὲν γάρ 〈τις〉 ἔπεμψεν
οἶδεν, ἀντὶ δὲ φωτῶν
τεύχη καὶ σποδὸς εἰς ἑκά–
στου δόμους ἀφικνεῖται.

[στρ. γ.

Ὁ χρυσαμοιβὸς δ´ Ἄρης σωμάτων 
καὶ ταλαντοῦχος ἐν μάχῃ δορὸς
πυρωθὲν ἐξ Ἰλίου
φίλοισι πέμπει βαρὺ
ψῆγμα δυσδάκρυτον, ἀντήνορος σποδοῦ 
γεμίζων λέβητας εὐθέτους.
Στένουσι δ´ εὖ λέγοντες ἄν–
δρα τὸν μὲν ὡς μάχης ἴδρις,
τὸν δ´ ἐν φοναῖς καλῶς πεσόντ´ ‘ἀλλοτρίας διαὶ γυναικός’·
τάδε σῖγά τις βαΰζει·
450 φθονερὸν δ´ ὑπ´ ἄλγος ἕρπει
προδίκοις Ἀτρείδαις.

Οἱ δ´ αὐτοῦ περὶ τεῖχος
θήκας Ἰλιάδος γᾶς
εὔμορφοι κατέχουσιν· ἐχθρὰ δ´ ἔχοντας ἔκρυψεν.

[ἀντ. γ.

Βαρεῖα δ´ ἀστῶν φάτις ξὺν κότῳ· 
δημοκράτου δ´ ἀρᾶς τίνει χρέος.
Μένει δ´ ἀκοῦσαί τί μοι 
460 μέριμνα νυκτηρεφές.
Τῶν πολυκτόνων γὰρ οὐκ
ἄσκοποι θεοί. Κελαιναὶ δ´ Ἐρινύες χρόνῳ
τυχηρὸν ὄντ´ ἄνευ δίκας
παλιντυχεῖ τριβᾷ βίου
τιθεῖς´ ἀμαυρόν, ἐν δ´ ἀίστοις
τελέθοντος οὔτις ἀλκά·
τὸ δ´ ὑπερκόπως κλύειν εὖ
βαρύ· βάλλεται γὰρ ὄσσοις
470 Διόθεν κεραυνός.

Κρίνω δ´ ἄφθονον ὄλβον·
μήτ´ εἴην πτολιπόρθης
μήτ´ οὖν αὐτὸς ἁλοὺς ὑπ´ ἄλλων βίον κατίδοιμι.

[ἐπῳδ.

475 Πυρὸς δ´ ὑπ´ εὐαγγέλου 
πόλιν διήκει θοὰ
βάξις· εἰ δ´ ἐτήτυμος,
τίς οἶδεν, ἤ τι θεῖόν ἐστί πῃ ψύθος.
Τίς ὧδε παιδνὸς ἢ φρενῶν κεκομμένος,
480 φλογὸς παραγγέλμασιν
νέοις πυρωθέντα καρδίαν ἔπειτ´
ἀλλαγᾷ λόγου καμεῖν; 
Γυναικὸς αἰχμᾷ πρέπει
πρὸ τοῦ φανέντος χάριν ξυναινέσαι.
Πιθανὸς ἄγαν ὁ θῆλυς ὅρος ἐπινέμεται
ταχύπορος· ἀλλὰ ταχύμορον
γυναικογήρυτον ὄλλυται κλέος.

CLYTEMNESTRE.