|
[71]
'Ταύτης μέντοι τοιαύτης
ἀντικαθεστηκυίας πόλεως, ὦ
Λακεδαιμόνιοι, διαμέλλετε καὶ οἴεσθε
τὴν ἡσυχίαν οὐ τούτοις τῶν ἀνθρώπων
ἐπὶ πλεῖστον ἀρκεῖν οἲ ἂν τῇ μὲν
παρασκευῇ δίκαια πράσσωσι, τῇ δὲ
γνώμῃ, ἢν ἀδικῶνται, δῆλοι ὦσι μὴ
ἐπιτρέψοντες, ἀλλ' ἐπὶ τῷ μὴ λυπεῖν
τε τοὺς ἄλλους καὶ αὐτοὶ ἀμυνόμενοι
μὴ βλάπτεσθαι τὸ ἴσον νέμετε. μόλις δ'
ἂν πόλει ὁμοίᾳ παροικοῦντες
ἐτυγχάνετε τούτου· νῦν δ', ὅπερ καὶ
ἄρτι ἐδηλώσαμεν, ἀρχαιότροπα ὑμῶν
τὰ ἐπιτηδεύματα πρὸς αὐτούς ἐστιν.
ἀνάγκη δὲ ὥσπερ τέχνης αἰεὶ τὰ
ἐπιγιγνόμενα κρατεῖν· καὶ
ἡσυχαζούσῃ μὲν πόλει τὰ ἀκίνητα
νόμιμα ἄριστα, πρὸς πολλὰ δὲ
ἀναγκαζομένοις ἰέναι πολλῆς καὶ τῆς
ἐπιτεχνήσεως δεῖ. δι' ὅπερ καὶ τὰ τῶν
Ἀθηναίων ἀπὸ τῆς πολυπειρίας ἐπὶ
πλέον ὑμῶν κεκαίνωται. μέχρι μὲν οὖν
τοῦδε ὡρίσθω ὑμῶν ἡ βραδυτής· νῦν
δὲ τοῖς τε ἄλλοις καὶ Ποτειδεάταις,
ὥσπερ ὑπεδέξασθε, βοηθήσατε κατὰ
τάχος ἐσβαλόντες ἐς τὴν Ἀττικήν, ἵνα
μὴ ἄνδρας τε φίλους καὶ ξυγγενεῖς
τοῖς ἐχθίστοις προῆσθε καὶ ἡμᾶς
τοὺς ἄλλους ἀθυμίᾳ πρὸς ἑτέραν τινὰ
ξυμμαχίαν τρέψητε. δρῷμεν δ' ἂν ἄδικον
οὐδὲν οὔτε πρὸς θεῶν τῶν ὁρκίων
οὔτε πρὸς ἀνθρώπων τῶν
αἰσθανομένων· λύουσι γὰρ σπονδὰς οὐχ
οἱ δι' ἐρημίαν ἄλλοις προσιόντες, ἀλλ'
οἱ μὴ βοηθοῦντες οἷς ἂν ξυνομόσωσιν.
βουλομένων δὲ ὑμῶν προθύμων εἶναι
μενοῦμεν· οὔτε γὰρ ὅσια ἂν ποιοῖμεν
μεταβαλλόμενοι οὔτε ξυνηθεστέρους ἂν
ἄλλους εὕροιμεν. πρὸς τάδε βουλεύεσθε
εὖ καὶ τὴν Πελοπόννησον πειρᾶσθε μὴ
ἐλάσσω ἐξηγεῖσθαι ἢ οἱ πατέρες ὑμῖν
παρέδοσαν.'
[72] Τοιαῦτα μὲν οἱ Κορίνθιοι εἶπον.
τῶν δὲ Ἀθηναίων ἔτυχε γὰρ πρεσβεία
πρότερον ἐν τῇ Λακεδαίμονι περὶ
ἄλλων παροῦσα, καὶ ὡς ᾔσθοντο τῶν
λόγων, ἔδοξεν αὐτοῖς παριτητέα ἐς
τοὺς Λακεδαιμονίους εἶναι, τῶν μὲν
ἐγκλημάτων πέρι μηδὲν
ἀπολογησομένους ὧν αἱ πόλεις
ἐνεκάλουν, δηλῶσαι δὲ περὶ τοῦ
παντὸς ὡς οὐ ταχέως αὐτοῖς
βουλευτέον εἴη, ἀλλ' ἐν πλέονι
σκεπτέον. καὶ ἅμα τὴν σφετέραν πόλιν
ἐβούλοντο σημῆναι ὅση εἴη δύναμιν,
καὶ ὑπόμνησιν ποιήσασθαι τοῖς τε
πρεσβυτέροις ὧν ᾔδεσαν καὶ τοῖς
νεωτέροις ἐξήγησιν ὧν ἄπειροι ἦσαν,
νομίζοντες μᾶλλον ἂν αὐτοὺς ἐκ τῶν
λόγων πρὸς τὸ ἡσυχάζειν τραπέσθαι ἢ
πρὸς τὸ πολεμεῖν. προσελθόντες οὖν
τοῖς Λακεδαιμονίοις ἔφασαν βούλεσθαι
καὶ αὐτοὶ ἐς τὸ πλῆθος αὐτῶν εἰπεῖν,
εἴ τι μὴ ἀποκωλύοι. οἱ δὲ ἐκέλευόν
τε παριέναι, καὶ παρελθόντες οἱ
Ἀθηναῖοι ἔλεγον τοιάδε.
[73] 'Ἡ μὲν πρέσβευσις ἡμῶν οὐκ ἐς
ἀντιλογίαν τοῖς ὑμετέροις ξυμμάχοις
ἐγένετο, ἀλλὰ περὶ ὧν ἡ πόλις
ἔπεμψεν· αἰσθανόμενοι δὲ καταβοὴν
οὐκ ὀλίγην οὖσαν ἡμῶν παρήλθομεν οὐ
τοῖς ἐγκλήμασι τῶν πόλεων
ἀντεροῦντες (οὐ γὰρ παρὰ δικασταῖς
ὑμῖν οὔτε ἡμῶν οὔτε τούτων οἱ λόγοι
ἂν γίγνοιντο), ἀλλ' ὅπως μὴ ῥᾳδίως
περὶ μεγάλων πραγμάτων τοῖς
ξυμμάχοις πειθόμενοι χεῖρον
βουλεύσησθε, καὶ ἅμα βουλόμενοι περὶ
τοῦ παντὸς λόγου τοῦ ἐς ἡμᾶς
καθεστῶτος δηλῶσαι ὡς οὔτε ἀπεικότως
ἔχομεν ἃ κεκτήμεθα, ἥ τε πόλις ἡμῶν
ἀξία λόγου ἐστίν.
'Καὶ τὰ μὲν πάνυ παλαιὰ τί δεῖ λέγειν,
ὧν ἀκοαὶ μᾶλλον λόγων μάρτυρες ἢ
ὄψις τῶν ἀκουσομένων; τὰ δὲ Μηδικὰ
καὶ ὅσα αὐτοὶ ξύνιστε, εἰ καὶ δι'
ὄχλου μᾶλλον ἔσται αἰεὶ
προβαλλομένοις, ἀνάγκη λέγειν· καὶ
γὰρ ὅτε ἐδρῶμεν, ἐπ' ὠφελίᾳ
ἐκινδυνεύετο, ἧς τοῦ μὲν ἔργου μέρος
μετέσχετε, τοῦ δὲ λόγου μὴ παντός, εἴ
τι ὠφελεῖ, στερισκώμεθα. ῥηθήσεται δὲ
οὐ παραιτήσεως μᾶλλον ἕνεκα ἢ
μαρτυρίου καὶ δηλώσεως πρὸς οἵαν
ὑμῖν πόλιν μὴ εὖ βουλευομένοις ὁ
ἀγὼν καταστήσεται. φαμὲν γὰρ
Μαραθῶνί τε μόνοι προκινδυνεῦσαι τῷ
βαρβάρῳ καὶ ὅτε τὸ ὕστερον ἦλθεν,
οὐχ ἱκανοὶ ὄντες κατὰ γῆν ἀμύνεσθαι,
ἐσβάντες ἐς τὰς ναῦς πανδημεὶ ἐν
Σαλαμῖνι ξυνναυμαχῆσαι, ὅπερ ἔσχε μὴ
κατὰ πόλεις αὐτὸν ἐπιπλέοντα τὴν
Πελοπόννησον πορθεῖν, ἀδυνάτων ἂν
ὄντων πρὸς ναῦς πολλὰς ἀλλήλοις
ἐπιβοηθεῖν. τεκμήριον δὲ μέγιστον
αὐτὸς ἐποίησεν· νικηθεὶς γὰρ ταῖς
ναυσὶν ὡς οὐκέτι αὐτῷ ὁμοίας οὔσης
τῆς δυνάμεως κατὰ τάχος τῷ πλέονι
τοῦ στρατοῦ ἀνεχώρησεν.
[74] τοιούτου
μέντοι τούτου ξυμβάντος, καὶ σαφῶς
δηλωθέντος ὅτι ἐν ταῖς ναυσὶ τῶν
Ἑλλήνων τὰ πράγματα ἐγένετο, τρία τὰ
ὠφελιμώτατα ἐς αὐτὸ παρεσχόμεθα,
ἀριθμόν τε νεῶν πλεῖστον καὶ ἄνδρα
στρατηγὸν ξυνετώτατον καὶ προθυμίαν
ἀοκνοτάτην· ναῦς μέν γε ἐς τὰς
τετρακοσίας ὀλίγῳ ἐλάσσους τῶν δύο
μοιρῶν, Θεμιστοκλέα δὲ ἄρχοντα, ὃς
αἰτιώτατος ἐν τῷ στενῷ ναυμαχῆσαι
ἐγένετο, ὅπερ σαφέστατα ἔσωσε τὰ
πράγματα, καὶ αὐτὸν διὰ τοῦτο ὑμεῖς
ἐτιμήσατε μάλιστα δὴ ἄνδρα ξένον τῶν
ὡς ὑμᾶς ἐλθόντων· προθυμίαν δὲ καὶ
πολὺ τολμηροτάτην ἐδείξαμεν, οἵ γε,
ἐπειδὴ ἡμῖν κατὰ γῆν οὐδεὶς
ἐβοήθει, τῶν ἄλλων ἤδη μέχρι ἡμῶν
δουλευόντων ἠξιώσαμεν ἐκλιπόντες
τὴν πόλιν καὶ τὰ οἰκεῖα
διαφθείραντες μηδ' ὣς τὸ τῶν
περιλοίπων ξυμμάχων κοινὸν προλιπεῖν
μηδὲ σκεδασθέντες ἀχρεῖοι αὐτοῖς
γενέσθαι, ἀλλ' ἐσβάντες ἐς τὰς ναῦς
κινδυνεῦσαι καὶ μὴ ὀργισθῆναι ὅτι
ἡμῖν οὐ προυτιμωρήσατε. ὥστε φαμὲν
οὐχ ἧσσον αὐτοὶ ὠφελῆσαι ὑμᾶς ἢ
τυχεῖν τούτου. ὑμεῖς μὲν γὰρ ἀπό τε
οἰκουμένων τῶν πόλεων καὶ ἐπὶ τῷ τὸ
λοιπὸν νέμεσθαι, ἐπειδὴ ἐδείσατε
ὑπὲρ ὑμῶν καὶ οὐχ ἡμῶν τὸ πλέον,
ἐβοηθήσατε (ὅτε γοῦν ἦμεν ἔτι σῶοι,
οὐ παρεγένεσθε)· ἡμεῖς δὲ ἀπό τε τῆς
οὐκ οὔσης ἔτι ὁρμώμενοι καὶ ὑπὲρ
τῆς ἐν βραχείᾳ ἐλπίδι οὔσης
κινδυνεύοντες ξυνεσώσαμεν ὑμᾶς τε τὸ
μέρος καὶ ἡμᾶς αὐτούς. εἰ δὲ
προσεχωρήσαμεν πρότερον τῷ Μήδῳ
δείσαντες, ὥσπερ καὶ ἄλλοι, περὶ τῇ
χώρᾳ, ἢ μὴ ἐτολμήσαμεν ὕστερον
ἐσβῆναι ἐς τὰς ναῦς ὡς διεφθαρμένοι,
οὐδὲν ἂν ἔδει ἔτι ὑμᾶς μὴ ἔχοντας
ναῦς ἱκανὰς ναυμαχεῖν, ἀλλὰ καθ'
ἡσυχίαν ἂν αὐτῷ προυχώρησε τὰ
πράγματα ᾗ ἐβούλετο.
[75] 'Ἆρ' ἄξιοί ἐσμεν, ὦ
Λακεδαιμόνιοι, καὶ προθυμίας ἕνεκα
τῆς τότε καὶ γνώμης ξυνέσεως ἀρχῆς
γε ἧς ἔχομεν τοῖς Ἕλλησι μὴ οὕτως
ἄγαν ἐπιφθόνως διακεῖσθαι; καὶ γὰρ
αὐτὴν τήνδε ἐλάβομεν οὐ βιασάμενοι,
ἀλλ' ὑμῶν μὲν οὐκ ἐθελησάντων
παραμεῖναι πρὸς τὰ ὑπόλοιπα τοῦ
βαρβάρου, ἡμῖν δὲ προσελθόντων τῶν
ξυμμάχων καὶ αὐτῶν δεηθέντων
ἡγεμόνας καταστῆναι· ἐξ αὐτοῦ δὲ
τοῦ ἔργου κατηναγκάσθημεν τὸ πρῶτον
προαγαγεῖν αὐτὴν ἐς τόδε, μάλιστα
μὲν ὑπὸ δέους, ἔπειτα καὶ τιμῆς,
ὕστερον καὶ ὠφελίας. καὶ οὐκ ἀσφαλὲς
ἔτι ἐδόκει εἶναι τοῖς πολλοῖς
ἀπηχθημένους, καί τινων καὶ ἤδη
ἀποστάντων κατεστραμμένων, ὑμῶν τε
ἡμῖν οὐκέτι ὁμοίως φίλων, ἀλλ'
ὑπόπτων καὶ διαφόρων ὄντων, ἀνέντας
κινδυνεύειν· καὶ γὰρ ἂν αἱ
ἀποστάσεις πρὸς ὑμᾶς ἐγίγνοντο.
πᾶσι δὲ ἀνεπίφθονον τὰ ξυμφέροντα
τῶν μεγίστων πέρι κινδύνων εὖ
τίθεσθαι. [76]
ὑμεῖς γοῦν, ὦ Λακεδαιμόνιοι, τὰς
ἐν τῇ Πελοποννήσῳ πόλεις ἐπὶ τὸ
ὑμῖν ὠφέλιμον καταστησάμενοι
ἐξηγεῖσθε· καὶ εἰ τότε ὑπομείναντες
διὰ παντὸς ἀπήχθεσθε ἐν τῇ ἡγεμονίᾳ,
ὥσπερ ἡμεῖς, εὖ ἴσμεν μὴ ἂν ἧσσον
ὑμᾶς λυπηροὺς γενομένους τοῖς
ξυμμάχοις καὶ ἀναγκασθέντας ἂν ἢ
ἄρχειν ἐγκρατῶς ἢ αὐτοὺς
κινδυνεύειν. οὕτως οὐδ' ἡμεῖς
θαυμαστὸν οὐδὲν πεποιήκαμεν οὐδ' ἀπὸ
τοῦ ἀνθρωπείου τρόπου, εἰ ἀρχήν τε
διδομένην ἐδεξάμεθα καὶ ταύτην μὴ
ἀνεῖμεν ὑπὸ <τριῶν> τῶν μεγίστων
νικηθέντες, τιμῆς καὶ δέους καὶ
ὠφελίας, οὐδ' αὖ πρῶτοι τοῦ τοιούτου
ὑπάρξαντες, ἀλλ' αἰεὶ καθεστῶτος τὸν
ἥσσω ὑπὸ τοῦ δυνατωτέρου
κατείργεσθαι, ἄξιοί τε ἅμα νομίζοντες
εἶναι καὶ ὑμῖν δοκοῦντες μέχρι οὗ τὰ
ξυμφέροντα λογιζόμενοι τῷ δικαίῳ
λόγῳ νῦν χρῆσθε, ὃν οὐδείς πω
παρατυχὸν ἰσχύι τι κτήσασθαι προθεὶς
τοῦ μὴ πλέον ἔχειν ἀπετράπετο.
ἐπαινεῖσθαί τε ἄξιοι οἵτινες
χρησάμενοι τῇ ἀνθρωπείᾳ φύσει ὥστε
ἑτέρων ἄρχειν δικαιότεροι ἢ κατὰ τὴν
ὑπάρχουσαν δύναμιν γένωνται. ἄλλους γ'
ἂν οὖν οἰόμεθα τὰ ἡμέτερα λαβόντας
δεῖξαι ἂν μάλιστα εἴ τι μετριάζομεν·
ἡμῖν δὲ καὶ ἐκ τοῦ ἐπιεικοῦς ἀδοξία
τὸ πλέον ἢ ἔπαινος οὐκ εἰκότως
περιέστη.
[77] 'Καὶ ἐλασσούμενοι γὰρ ἐν ταῖς
ξυμβολαίαις πρὸς τοὺς ξυμμάχους
δίκαις καὶ παρ' ἡμῖν αὐτοῖς ἐν τοῖς
ὁμοίοις νόμοις ποιήσαντες τὰς
κρίσεις φιλοδικεῖν δοκοῦμεν. καὶ
οὐδεὶς σκοπεῖ αὐτῶν τοῖς καὶ ἄλλοθί
που ἀρχὴν ἔχουσι καὶ ἧσσον ἡμῶν πρὸς
τοὺς ὑπηκόους μετρίοις οὖσι διότι
τοῦτο οὐκ ὀνειδίζεται· βιάζεσθαι γὰρ
οἷς ἂν ἐξῇ, δικάζεσθαι οὐδὲν
προσδέονται. οἱ δὲ εἰθισμένοι πρὸς
ἡμᾶς ἀπὸ τοῦ ἴσου ὁμιλεῖν, ἤν τι
παρὰ τὸ μὴ οἴεσθαι χρῆναι ἢ γνώμῃ ἢ
δυνάμει τῇ διὰ τὴν ἀρχὴν καὶ
ὁπωσοῦν ἐλασσωθῶσιν, οὐ τοῦ πλέονος
μὴ στερισκόμενοι χάριν ἔχουσιν, ἀλλὰ
τοῦ ἐνδεοῦς χαλεπώτερον φέρουσιν ἢ
εἰ ἀπὸ πρώτης ἀποθέμενοι τὸν νόμον
φανερῶς ἐπλεονεκτοῦμεν. ἐκείνως δὲ
οὐδ' ἂν αὐτοὶ ἀντέλεγον ὡς οὐ χρεὼν
τὸν ἥσσω τῷ κρατοῦντι ὑποχωρεῖν.
ἀδικούμενοί τε, ὡς ἔοικεν, οἱ
ἄνθρωποι μᾶλλον ὀργίζονται ἢ
βιαζόμενοι· τὸ μὲν γὰρ ἀπὸ τοῦ ἴσου
δοκεῖ πλεονεκτεῖσθαι, τὸ δ' ἀπὸ τοῦ
κρείσσονος καταναγκάζεσθαι. ὑπὸ γοῦν
τοῦ Μήδου δεινότερα τούτων πάσχοντες
ἠνείχοντο, ἡ δὲ ἡμετέρα ἀρχὴ χαλεπὴ
δοκεῖ εἶναι, εἰκότως· τὸ παρὸν γὰρ
αἰεὶ βαρὺ τοῖς ὑπηκόοις. ὑμεῖς γ' ἂν
οὖν εἰ καθελόντες ἡμᾶς ἄρξαιτε, τάχα
ἂν τὴν εὔνοιαν ἣν διὰ τὸ ἡμέτερον
δέος εἰλήφατε μεταβάλοιτε, εἴπερ οἷα
καὶ τότε πρὸς τὸν Μῆδον δι' ὀλίγου
ἡγησάμενοι ὑπεδείξατε, ὁμοῖα καὶ
νῦν γνώσεσθε. ἄμεικτα γὰρ τά τε καθ'
ὑμᾶς αὐτοὺς νόμιμα τοῖς ἄλλοις
ἔχετε καὶ προσέτι εἷς ἕκαστος ἐξιὼν
οὔτε τούτοις χρῆται οὔθ' οἷς ἡ ἄλλη
Ἑλλὰς νομίζει.
[78] 'Βουλεύεσθε οὖν βραδέως ὡς οὐ
περὶ βραχέων, καὶ μὴ ἀλλοτρίαις
γνώμαις καὶ ἐγκλήμασι πεισθέντες
οἰκεῖον πόνον πρόσθησθε. τοῦ δὲ
πολέμου τὸν παράλογον, ὅσος ἐστί,
πρὶν ἐν αὐτῷ γενέσθαι προδιάγνωτε·
μηκυνόμενος γὰρ φιλεῖ ἐς τύχας τὰ
πολλὰ περιίστασθαι, ὧν ἴσον τε
ἀπέχομεν καὶ ὁποτέρως ἔσται ἐν
ἀδήλῳ κινδυνεύεται. ἰόντες τε οἱ
ἄνθρωποι ἐς τοὺς πολέμους τῶν ἔργων
πρότερον ἔχονται, ἃ χρῆν ὕστερον δρᾶν,
κακοπαθοῦντες δὲ ἤδη τῶν λόγων
ἅπτονται. ἡμεῖς δὲ ἐν οὐδεμιᾷ πω
τοιαύτῃ ἁμαρτίᾳ ὄντες οὔτ' αὐτοὶ
οὔθ' ὑμᾶς ὁρῶντες λέγομεν ὑμῖν, ἕως
ἔτι αὐθαίρετος ἀμφοτέροις ἡ
εὐβουλία, σπονδὰς μὴ λύειν μηδὲ
παραβαίνειν τοὺς ὅρκους, τὰ δὲ
διάφορα δίκῃ λύεσθαι κατὰ τὴν
ξυνθήκην. εἰ δὲ μή, θεοὺς τοὺς
ὁρκίους μάρτυρας ποιούμενοι
πειρασόμεθα ἀμύνεσθαι πολέμου
ἄρχοντας ταύτῃ ᾗ ἂν ὑφηγῆσθε.'
[79] Τοιαῦτα δὲ οἱ Ἀθηναῖοι εἶπον.
ἐπειδὴ δὲ τῶν τε ξυμμάχων ἤκουσαν οἱ
Λακεδαιμόνιοι τὰ ἐγκλήματα τὰ ἐς
τοὺς Ἀθηναίους καὶ τῶν Ἀθηναίων ἃ
ἔλεξαν, μεταστησάμενοι πάντας
ἐβουλεύοντο κατὰ σφᾶς αὐτοὺς περὶ
τῶν παρόντων. καὶ τῶν μὲν πλεόνων
ἐπὶ τὸ αὐτὸ αἱ γνῶμαι ἔφερον,
ἀδικεῖν τε τοὺς Ἀθηναίους ἤδη καὶ
πολεμητέα εἶναι ἐν τάχει· παρελθὼν
δὲ Ἀρχίδαμος ὁ βασιλεὺς αὐτῶν, ἀνὴρ
καὶ ξυνετὸς δοκῶν εἶναι καὶ σώφρων,
ἔλεξε τοιάδε.
[80] 'Καὶ αὐτὸς πολλῶν ἤδη πολέμων
ἔμπειρός εἰμι, ὦ Λακεδαιμόνιοι, καὶ
ὑμῶν τοὺς ἐν τῇ αὐτῇ ἡλικίᾳ ὁρῶ,
ὥστε μήτε ἀπειρίᾳ ἐπιθυμῆσαί τινα
τοῦ ἔργου, ὅπερ ἂν οἱ πολλοὶ πάθοιεν,
μήτε ἀγαθὸν καὶ ἀσφαλὲς νομίσαντα.
εὕροιτε δ' ἂν τόνδε περὶ οὗ νῦν
βουλεύεσθε οὐκ ἂν ἐλάχιστον
γενόμενον, εἰ σωφρόνως τις αὐτὸν
ἐκλογίζοιτο. πρὸς μὲν γὰρ
Πελοποννησίους καὶ τοὺς ἀστυγείτονας
παρόμοιος ἡμῶν ἡ ἀλκή, καὶ διὰ
ταχέων οἷόν τε ἐφ' ἕκαστα ἐλθεῖν·
πρὸς δὲ ἄνδρας οἲ γῆν τε ἑκὰς ἔχουσι
καὶ προσέτι θαλάσσης ἐμπειρότατοί
εἰσι καὶ τοῖς ἄλλοις ἅπασιν ἄριστα
ἐξήρτυνται, πλούτῳ τε ἰδίῳ καὶ
δημοσίῳ καὶ ναυσὶ καὶ ἵπποις καὶ
ὅπλοις καὶ ὄχλῳ ὅσος οὐκ ἐν ἄλλῳ
ἑνί γε χωρίῳ Ἑλληνικῷ ἐστίν, ἔτι δὲ
καὶ ξυμμάχους πολλοὺς φόρου
ὑποτελεῖς ἔχουσι, πῶς χρὴ πρὸς
τούτους ῥᾳδίως πόλεμον ἄρασθαι καὶ
τίνι πιστεύσαντας ἀπαρασκεύους
ἐπειχθῆναι; πότερον ταῖς ναυσίν; ἀλλ'
ἥσσους ἐσμέν· εἰ δὲ μελετήσομεν καὶ
ἀντιπαρασκευασόμεθα, χρόνος ἐνέσται.
ἀλλὰ τοῖς χρήμασιν; ἀλλὰ πολλῷ
πλέον ἔτι τούτου ἐλλείπομεν καὶ οὔτε
ἐν κοινῷ ἔχομεν οὔτε ἑτοίμως ἐκ τῶν
ἰδίων φέρομεν. [81]
τάχ' ἄν τις θαρσοίη ὅτι τοῖς
ὅπλοις αὐτῶν καὶ τῷ πλήθει
ὑπερφέρομεν, ὥστε τὴν γῆν δῃοῦν
ἐπιφοιτῶντες. τοῖς δὲ ἄλλη γῆ ἐστὶ
πολλὴ ἧς ἄρχουσι, καὶ ἐκ θαλάσσης ὧν
δέονται ἐπάξονται. εἰ δ' αὖ τοὺς
ξυμμάχους ἀφιστάναι πειρασόμεθα,
δεήσει καὶ τούτοις ναυσὶ βοηθεῖν τὸ
πλέον οὖσι νησιώταις. τίς οὖν ἔσται
ἡμῶν ὁ πόλεμος; εἰ μὴ γὰρ ἢ ναυσὶ
κρατήσομεν ἢ τὰς προσόδους
ἀφαιρήσομεν ἀφ' ὧν τὸ ναυτικὸν
τρέφουσι, βλαψόμεθα τὰ πλείω. κἀν
τούτῳ οὐδὲ καταλύεσθαι ἔτι καλόν,
ἄλλως τε καὶ εἰ δόξομεν ἄρξαι μᾶλλον
τῆς διαφορᾶς. μὴ γὰρ δὴ ἐκείνῃ γε τῇ
ἐλπίδι ἐπαιρώμεθα ὡς ταχὺ
παυσθήσεται ὁ πόλεμος, ἢν τὴν γῆν
αὐτῶν τέμωμεν. δέδοικα δὲ μᾶλλον μὴ
καὶ τοῖς παισὶν αὐτὸν ὑπολίπωμεν·
οὕτως εἰκὸς Ἀθηναίους φρονήματι
μήτε τῇ γῇ δουλεῦσαι μήτε ὥσπερ
ἀπείρους καταπλαγῆναι τῷ πολέμῳ.
[82] 'Οὐ μὴν οὐδὲ ἀναισθήτως
αὐτοὺς κελεύω τούς τε ξυμμάχους ἡμῶν
ἐᾶν βλάπτειν καὶ ἐπιβουλεύοντας μὴ
καταφωρᾶν, ἀλλὰ ὅπλα μὲν μήπω κινεῖν,
πέμπειν δὲ καὶ αἰτιᾶσθαι μήτε
πόλεμον ἄγαν δηλοῦντας μήθ' ὡς
ἐπιτρέψομεν, κἀν τούτῳ καὶ τὰ
ἡμέτερ' αὐτῶν ἐξαρτύεσθαι ξυμμάχων
τε προσαγωγῇ καὶ Ἑλλήνων καὶ
βαρβάρων, εἴ ποθέν τινα ἢ ναυτικοῦ ἢ
χρημάτων δύναμιν προσληψόμεθα (ἀνεπίφθονον
δέ, ὅσοι ὥσπερ καὶ ἡμεῖς ὑπ'
Ἀθηναίων ἐπιβουλευόμεθα, μὴ Ἕλληνας
μόνον, ἀλλὰ καὶ βαρβάρους
προσλαβόντας διασωθῆναι), καὶ τὰ
αὑτῶν ἅμα ἐκποριζώμεθα. καὶ ἢν μὲν
ἐσακούωσί τι πρεσβευομένων ἡμῶν,
ταῦτα ἄριστα· ἢν δὲ μή, διελθόντων
ἐτῶν δύο καὶ τριῶν ἄμεινον ἤδη, ἢν
δοκῇ, πεφραγμένοι ἴμεν ἐπ' αὐτούς.
καὶ ἴσως ὁρῶντες ἡμῶν ἤδη τήν τε
παρασκευὴν καὶ τοὺς λόγους αὐτῇ
ὁμοῖα ὑποσημαίνοντας μᾶλλον ἂν
εἴκοιεν, καὶ γῆν ἔτι ἄτμητον ἔχοντες
καὶ περὶ παρόντων ἀγαθῶν καὶ οὔπω
ἐφθαρμένων βουλευόμενοι. μὴ γὰρ ἄλλο
τι νομίσητε τὴν γῆν αὐτῶν ἢ ὅμηρον
ἔχειν καὶ οὐχ ἧσσον ὅσῳ ἄμεινον
ἐξείργασται· ἧς φείδεσθαι χρὴ ὡς
ἐπὶ πλεῖστον, καὶ μὴ ἐς ἀπόνοιαν
καταστήσαντας αὐτοὺς ἀληπτοτέρους
ἔχειν. εἰ γὰρ ἀπαράσκευοι τοῖς τῶν
ξυμμάχων ἐγκλήμασιν ἐπειχθέντες
τεμοῦμεν αὐτήν, ὁρᾶτε ὅπως μὴ
αἴσχιον καὶ ἀπορώτερον τῇ
Πελοποννήσῳ πράξομεν. ἐγκλήματα μὲν
γὰρ καὶ πόλεων καὶ ἰδιωτῶν οἷόν τε
καταλῦσαι· πόλεμον δὲ ξύμπαντας
ἀραμένους ἕνεκα τῶν ἰδίων, ὃν οὐχ
ὑπάρχει εἰδέναι καθ' ὅτι χωρήσει, οὐ
ῥᾴδιον εὐπρεπῶς θέσθαι.
[83] 'Καὶ
ἀνανδρία μηδενὶ πολλοὺς μιᾷ πόλει μὴ
ταχὺ ἐπελθεῖν δοκείτω εἶναι. εἰσὶ
γὰρ καὶ ἐκείνοις οὐκ ἐλάσσους
χρήματα φέροντες ξύμμαχοι, καὶ ἔστιν
ὁ πόλεμος οὐχ ὅπλων τὸ πλέον ἀλλὰ
δαπάνης, δι' ἣν τὰ ὅπλα ὠφελεῖ, ἄλλως
τε καὶ ἠπειρώταις πρὸς θαλασσίους.
πορισώμεθα οὖν πρῶτον αὐτήν, καὶ μὴ
τοῖς τῶν ξυμμάχων λόγοις πρότερον
ἐπαιρώμεθα, οἵπερ δὲ καὶ τῶν
ἀποβαινόντων τὸ πλέον ἐπ' ἀμφότερα
τῆς αἰτίας ἕξομεν, οὗτοι καὶ καθ'
ἡσυχίαν τι αὐτῶν προΐδωμεν.
[84] καὶ τὸ βραδὺ καὶ μέλλον, ὃ
μέμφονται μάλιστα ἡμῶν, μὴ
αἰσχύνεσθε. σπεύδοντές τε γὰρ
σχολαίτερον ἂν παύσαισθε διὰ τὸ
ἀπαράσκευοι ἐγχειρεῖν, καὶ ἅμα
ἐλευθέραν καὶ εὐδοξοτάτην πόλιν διὰ
παντὸς νεμόμεθα. καὶ δύναται
μάλιστα σωφροσύνη ἔμφρων τοῦτ'
εἶναι· μόνοι γὰρ δι' αὐτὸ εὐπραγίαις
τε οὐκ ἐξυβρίζομεν καὶ ξυμφοραῖς
ἧσσον ἑτέρων εἴκομεν· τῶν τε ξὺν
ἐπαίνῳ ἐξοτρυνόντων ἡμᾶς ἐπὶ τὰ
δεινὰ παρὰ τὸ δοκοῦν ἡμῖν οὐκ
ἐπαιρόμεθα ἡδονῇ, καὶ ἤν τις ἄρα ξὺν
κατηγορίᾳ παροξύνῃ, οὐδὲν δὴ μᾶλλον
ἀχθεσθέντες ἀνεπείσθημεν. πολεμικοί
τε καὶ εὔβουλοι διὰ τὸ εὔκοσμον
γιγνόμεθα, τὸ μὲν ὅτι αἰδὼς
σωφροσύνης πλεῖστον μετέχει,
αἰσχύνης δὲ εὐψυχία, εὔβουλοι δὲ
ἀμαθέστερον τῶν νόμων τῆς ὑπεροψίας
παιδευόμενοι καὶ ξὺν χαλεπότητι
σωφρονέστερον ἢ ὥστε αὐτῶν
ἀνηκουστεῖν, καὶ μὴ τὰ ἀχρεῖα
ξυνετοὶ ἄγαν ὄντες τὰς τῶν πολεμίων
παρασκευὰς λόγῳ καλῶς μεμφόμενοι
ἀνομοίως ἔργῳ ἐπεξιέναι, νομίζειν
δὲ τάς τε διανοίας τῶν πέλας
παραπλησίους εἶναι καὶ τὰς
προσπιπτούσας τύχας οὐ λόγῳ
διαιρετάς. αἰεὶ δὲ ὡς πρὸς εὖ
βουλευομένους τοὺς ἐναντίους ἔργῳ
παρασκευαζόμεθα· καὶ οὐκ ἐξ ἐκείνων
ὡς ἁμαρτησομένων ἔχειν δεῖ τὰς
ἐλπίδας, ἀλλ' ὡς ἡμῶν αὐτῶν ἀσφαλῶς
προνοουμένων. πολύ τε διαφέρειν οὐ
δεῖ νομίζειν ἄνθρωπον ἀνθρώπου,
κράτιστον δὲ εἶναι ὅστις ἐν τοῖς
ἀναγκαιοτάτοις παιδεύεται.
[85] 'Ταύτας οὖν ἃς οἱ πατέρες τε
ἡμῖν παρέδοσαν μελέτας καὶ αὐτοὶ
διὰ παντὸς ὠφελούμενοι ἔχομεν μὴ
παρῶμεν, μηδὲ ἐπειχθέντες ἐν βραχεῖ
μορίῳ ἡμέρας περὶ πολλῶν σωμάτων
καὶ χρημάτων καὶ πόλεων καὶ δόξης
βουλεύσωμεν, ἀλλὰ καθ' ἡσυχίαν.
ἔξεστι δ' ἡμῖν μᾶλλον ἑτέρων διὰ
ἰσχύν. καὶ πρὸς τοὺς Ἀθηναίους
πέμπετε μὲν περὶ τῆς Ποτειδαίας,
πέμπετε δὲ περὶ ὧν οἱ ξύμμαχοί φασιν
ἀδικεῖσθαι, ἄλλως τε καὶ ἑτοίμων
ὄντων αὐτῶν δίκας δοῦναι· ἐπὶ δὲ
τὸν διδόντα οὐ πρότερον νόμιμον ὡς
ἐπ' ἀδικοῦντα ἰέναι. παρασκευάζεσθε
δὲ τὸν πόλεμον ἅμα. ταῦτα γὰρ καὶ
κράτιστα βουλεύσεσθε καὶ τοῖς
ἐναντίοις φοβερώτατα.' καὶ ὁ μὲν
Ἀρχίδαμος τοιαῦτα εἶπεν· παρελθὼν δὲ
Σθενελαΐδας τελευταῖος, εἷς τῶν
ἐφόρων τότε ὤν, ἔλεξεν [τοῖς
Λακεδαιμονίοις] ὧδε.
[86] 'Τοὺς μὲν λόγους τοὺς πολλοὺς
τῶν Ἀθηναίων οὐ γιγνώσκω·
ἐπαινέσαντες γὰρ πολλὰ ἑαυτοὺς
οὐδαμοῦ ἀντεῖπον ὡς οὐκ ἀδικοῦσι
τοὺς ἡμετέρους ξυμμάχους καὶ τὴν
Πελοπόννησον· καίτοι εἰ πρὸς τοὺς
Μήδους ἐγένοντο ἀγαθοὶ τότε, πρὸς δ'
ἡμᾶς κακοὶ νῦν, διπλασίας ζημίας
ἄξιοί εἰσιν, ὅτι ἀντ' ἀγαθῶν κακοὶ
γεγένηνται. ἡμεῖς δὲ ὁμοῖοι καὶ τότε
καὶ νῦν ἐσμέν, καὶ τοὺς ξυμμάχους, ἢν
σωφρονῶμεν, οὐ περιοψόμεθα
ἀδικουμένους οὐδὲ μελλήσομεν
τιμωρεῖν· οἱ δ' οὐκέτι μέλλουσι κακῶς
πάσχειν. ἄλλοις μὲν γὰρ χρήματά ἐστι
πολλὰ καὶ νῆες καὶ ἵπποι, ἡμῖν δὲ
ξύμμαχοι ἀγαθοί, οὓς οὐ παραδοτέα
τοῖς Ἀθηναίοις ἐστίν, οὐδὲ δίκαις
καὶ λόγοις διακριτέα μὴ λόγῳ καὶ
αὐτοὺς βλαπτομένους, ἀλλὰ τιμωρητέα
ἐν τάχει καὶ παντὶ σθένει. καὶ ὡς
ἡμᾶς πρέπει βουλεύεσθαι
ἀδικουμένους μηδεὶς διδασκέτω, ἀλλὰ
τοὺς μέλλοντας ἀδικεῖν μᾶλλον πρέπει
πολὺν χρόνον βουλεύεσθαι. ψηφίζεσθε
οὖν, ὦ Λακεδαιμόνιοι, ἀξίως τῆς
Σπάρτης τὸν πόλεμον, καὶ μήτε τοὺς
Ἀθηναίους ἐᾶτε μείζους γίγνεσθαι
μήτε τοὺς ξυμμάχους καταπροδιδῶμεν,
ἀλλὰ ξὺν τοῖς θεοῖς ἐπίωμεν ἐπὶ
τοὺς ἀδικοῦντας.'
[87] Τοιαῦτα λέξας ἐπεψήφιζεν
αὐτὸς ἔφορος ὢν ἐς τὴν ἐκκλησίαν
τῶν Λακεδαιμονίων. ὁ δέ (κρίνουσι γὰρ
βοῇ καὶ οὐ ψήφῳ) οὐκ ἔφη
διαγιγνώσκειν τὴν βοὴν ὁποτέρα
μείζων, ἀλλὰ βουλόμενος αὐτοὺς
φανερῶς ἀποδεικνυμένους τὴν γνώμην
ἐς τὸ πολεμεῖν μᾶλλον ὁρμῆσαι ἔλεξεν
'ὅτῳ μὲν ὑμῶν, ὦ Λακεδαιμόνιοι,
δοκοῦσι λελύσθαι αἱ σπονδαὶ καὶ οἱ
Ἀθηναῖοι ἀδικεῖν, ἀναστήτω ἐς
ἐκεῖνο τὸ χωρίον,' δείξας τι χωρίον
αὐτοῖς, 'ὅτῳ δὲ μὴ δοκοῦσιν, ἐς τὰ
ἐπὶ θάτερα.' ἀναστάντες δὲ διέστησαν,
καὶ πολλῷ πλείους ἐγένοντο οἷς
ἐδόκουν αἱ σπονδαὶ λελύσθαι.
προσκαλέσαντές τε τοὺς ξυμμάχους
εἶπον ὅτι σφίσι μὲν δοκοῖεν ἀδικεῖν
οἱ Ἀθηναῖοι, βούλεσθαι δὲ καὶ τοὺς
πάντας ξυμμάχους παρακαλέσαντες
ψῆφον ἐπαγαγεῖν, ὅπως κοινῇ
βουλευσάμενοι τὸν πόλεμον ποιῶνται,
ἢν δοκῇ. καὶ οἱ μὲν ἀπεχώρησαν ἐπ'
οἴκου διαπραξάμενοι ταῦτα, καὶ οἱ
Ἀθηναίων πρέσβεις ὕστερον ἐφ' ἅπερ
ἦλθον χρηματίσαντες· ἡ δὲ διαγνώμη
αὕτη τῆς ἐκκλησίας, τοῦ τὰς σπονδὰς
λελύσθαι, ἐγένετο ἐν τῷ τετάρτῳ καὶ
δεκάτῳ ἔτει τῶν τριακοντουτίδων
σπονδῶν προκεχωρηκυιῶν, αἳ ἐγένοντο
μετὰ τὰ Εὐβοϊκά. [88]
ἐψηφίσαντο δὲ οἱ Λακεδαιμόνιοι
τὰς σπονδὰς λελύσθαι καὶ πολεμητέα
εἶναι οὐ τοσοῦτον τῶν ξυμμάχων
πεισθέντες τοῖς λόγοις ὅσον
φοβούμενοι τοὺς Ἀθηναίους μὴ ἐπὶ
μεῖζον δυνηθῶσιν, ὁρῶντες αὐτοῖς τὰ
πολλὰ τῆς Ἑλλάδος ὑποχείρια ἤδη
ὄντα.
[89] Οἱ γὰρ Ἀθηναῖοι τρόπῳ τοιῷδε
ἦλθον ἐπὶ τὰ πράγματα ἐν οἷς
ηὐξήθησαν. ἐπειδὴ Μῆδοι ἀνεχώρησαν
ἐκ τῆς Εὐρώπης νικηθέντες καὶ ναυσὶ
καὶ πεζῷ ὑπὸ Ἑλλήνων καὶ οἱ
καταφυγόντες αὐτῶν ταῖς ναυσὶν ἐς
Μυκάλην διεφθάρησαν, Λεωτυχίδης μὲν ὁ
βασιλεὺς τῶν Λακεδαιμονίων, ὅσπερ
ἡγεῖτο τῶν ἐν Μυκάλῃ Ἑλλήνων,
ἀπεχώρησεν ἐπ' οἴκου ἔχων τοὺς ἀπὸ
Πελοποννήσου ξυμμάχους, οἱ δὲ
Ἀθηναῖοι καὶ οἱ ἀπὸ Ἰωνίας καὶ
Ἑλλησπόντου ξύμμαχοι ἤδη
ἀφεστηκότες ἀπὸ βασιλέως
ὑπομείναντες Σηστὸν ἐπολιόρκουν
Μήδων ἐχόντων, καὶ ἐπιχειμάσαντες
εἷλον αὐτὴν ἐκλιπόντων τῶν βαρβάρων,
καὶ μετὰ τοῦτο ἀπέπλευσαν ἐξ
Ἑλλησπόντου ὡς ἕκαστοι κατὰ πόλεις.
Ἀθηναίων δὲ τὸ κοινόν, ἐπειδὴ
αὐτοῖς οἱ βάρβαροι ἐκ τῆς χώρας
ἀπῆλθον, διεκομίζοντο εὐθὺς ὅθεν
ὑπεξέθεντο παῖδας καὶ γυναῖκας καὶ
τὴν περιοῦσαν κατασκευήν, καὶ τὴν
πόλιν ἀνοικοδομεῖν παρεσκευάζοντο
καὶ τὰ τείχη· τοῦ τε γὰρ περιβόλου
βραχέα εἱστήκει καὶ οἰκίαι αἱ μὲν
πολλαὶ ἐπεπτώκεσαν, ὀλίγαι δὲ
περιῆσαν, ἐν αἷς αὐτοὶ ἐσκήνωσαν οἱ
δυνατοὶ τῶν Περσῶν.
[90] Λακεδαιμόνιοι δὲ αἰσθόμενοι
τὸ μέλλον ἦλθον πρεσβείᾳ, τὰ μὲν καὶ
αὐτοὶ ἥδιον ἂν ὁρῶντες μήτ'
ἐκείνους μήτ' ἄλλον μηδένα τεῖχος
ἔχοντα, τὸ δὲ πλέον τῶν ξυμμάχων
ἐξοτρυνόντων καὶ φοβουμένων τοῦ τε
ναυτικοῦ αὐτῶν τὸ πλῆθος, ὃ πρὶν οὐχ
ὑπῆρχε, καὶ τὴν ἐς τὸν Μηδικὸν
πόλεμον τόλμαν γενομένην. ἠξίουν τε
αὐτοὺς μὴ τειχίζειν, ἀλλὰ καὶ τῶν
ἔξω Πελοποννήσου μᾶλλον ὅσοις
εἱστήκει ξυγκαθελεῖν μετὰ σφῶν τοὺς
περιβόλους, τὸ μὲν βουλόμενον καὶ
ὕποπτον τῆς γνώμης οὐ δηλοῦντες ἐς
τοὺς Ἀθηναίους, ὡς δὲ τοῦ βαρβάρου,
εἰ αὖθις ἐπέλθοι, οὐκ ἂν ἔχοντος ἀπὸ
ἐχυροῦ ποθέν, ὥσπερ νῦν ἐκ τῶν Θηβῶν,
ὁρμᾶσθαι· τήν τε Πελοπόννησον πᾶσιν
ἔφασαν ἀναχώρησίν τε καὶ ἀφορμὴν
ἱκανὴν εἶναι. οἱ δ' Ἀθηναῖοι
Θεμιστοκλέους γνώμῃ τοὺς μὲν
Λακεδαιμονίους ταῦτ' εἰπόντας
ἀποκρινάμενοι ὅτι πέμψουσιν ὡς
αὐτοὺς πρέσβεις περὶ ὧν λέγουσιν
εὐθὺς ἀπήλλαξαν· ἑαυτὸν δ' ἐκέλευεν
ἀποστέλλειν ὡς τάχιστα ὁ Θεμιστοκλῆς
ἐς τὴν Λακεδαίμονα, ἄλλους δὲ πρὸς
ἑαυτῷ ἑλομένους πρέσβεις μὴ εὐθὺς
ἐκπέμπειν, ἀλλ' ἐπισχεῖν μέχρι
τοσούτου ἕως ἂν τὸ τεῖχος ἱκανὸν
ἄρωσιν ὥστε ἀπομάχεσθαι ἐκ τοῦ
ἀναγκαιοτάτου ὕψους· τειχίζειν δὲ
πάντας πανδημεὶ τοὺς ἐν τῇ πόλει [καὶ
αὐτοὺς καὶ γυναῖκας καὶ παῖδασ],
φειδομένους μήτε ἰδίου μήτε δημοσίου
οἰκοδομήματος ὅθεν τις ὠφελία ἔσται
ἐς τὸ ἔργον, ἀλλὰ καθαιροῦντας πάντα.
καὶ ὁ μὲν ταῦτα διδάξας καὶ ὑπειπὼν
τἆλλα ὅτι αὐτὸς τἀκεῖ πράξοι ᾤχετο.
καὶ ἐς τὴν Λακεδαίμονα ἐλθὼν οὐ
προσῄει πρὸς τὰς ἀρχάς, ἀλλὰ διῆγε
καὶ προυφασίζετο. καὶ ὁπότε τις
αὐτὸν ἔροιτο τῶν ἐν τέλει ὄντων ὅτι
οὐκ ἐπέρχεται ἐπὶ τὸ κοινόν, ἔφη
τοὺς ξυμπρέσβεις ἀναμένειν, ἀσχολίας
δέ τινος οὔσης αὐτοὺς ὑπολειφθῆναι,
προσδέχεσθαι μέντοι ἐν τάχει ἥξειν
καὶ θαυμάζειν ὡς οὔπω πάρεισιν.
[91] οἱ δὲ
ἀκούοντες τῷ μὲν Θεμιστοκλεῖ
ἐπείθοντο διὰ φιλίαν αὐτοῦ, τῶν δὲ
ἄλλων ἀφικνουμένων καὶ σαφῶς
κατηγορούντων ὅτι τειχίζεταί τε καὶ
ἤδη ὕψος λαμβάνει, οὐκ εἶχον ὅπως χρὴ
ἀπιστῆσαι. γνοὺς δὲ ἐκεῖνος κελεύει
αὐτοὺς μὴ λόγοις μᾶλλον παράγεσθαι ἢ
πέμψαι σφῶν αὐτῶν ἄνδρας οἵτινες
χρηστοὶ καὶ πιστῶς ἀναγγελοῦσι
σκεψάμενοι. ἀποστέλλουσιν οὖν, καὶ
περὶ αὐτῶν ὁ Θεμιστοκλῆς τοῖς
Ἀθηναίοις κρύφα πέμπει κελεύων ὡς
ἥκιστα ἐπιφανῶς κατασχεῖν καὶ μὴ
ἀφεῖναι πρὶν ἂν αὐτοὶ πάλιν
κομισθῶσιν (ἤδη γὰρ καὶ ἧκον αὐτῷ οἱ
ξυμπρέσβεις, Ἁβρώνιχός τε ὁ
Λυσικλέους καὶ Ἀριστείδης ὁ
Λυσιμάχου, ἀγγέλλοντες ἔχειν ἱκανῶς
τὸ τεῖχος) ἐφοβεῖτο γὰρ μὴ οἱ
Λακεδαιμόνιοι σφᾶς, ὁπότε σαφῶς
ἀκούσειαν, οὐκέτι ἀφῶσιν. οἵ τε οὖν
Ἀθηναῖοι τοὺς πρέσβεις, ὥσπερ
ἐπεστάλη, κατεῖχον, καὶ ὁ Θεμιστοκλῆς
ἐπελθὼν τοῖς Λακεδαιμονίοις ἐνταῦθα
δὴ φανερῶς εἶπεν ὅτι ἡ μὲν πόλις
σφῶν τετείχισται ἤδη ὥστε ἱκανὴ
εἶναι σῴζειν τοὺς ἐνοικοῦντας, εἰ δέ
τι βούλονται Λακεδαιμόνιοι ἢ οἱ
ξύμμαχοι πρεσβεύεσθαι παρὰ σφᾶς, ὡς
πρὸς διαγιγνώσκοντας τὸ λοιπὸν ἰέναι
τά τε σφίσιν αὐτοῖς ξύμφορα καὶ τὰ
κοινά. τήν τε γὰρ πόλιν ὅτε ἐδόκει
ἐκλιπεῖν ἄμεινον εἶναι καὶ ἐς τὰς
ναῦς ἐσβῆναι, ἄνευ ἐκείνων ἔφασαν
γνόντες τολμῆσαι, καὶ ὅσα αὖ μετ'
ἐκείνων βουλεύεσθαι, οὐδενὸς ὕστεροι
γνώμῃ φανῆναι. δοκεῖν οὖν σφίσι καὶ
νῦν ἄμεινον εἶναι τὴν ἑαυτῶν πόλιν
τεῖχος ἔχειν, καὶ ἰδίᾳ τοῖς πολίταις
καὶ ἐς τοὺς πάντας ξυμμάχους
ὠφελιμώτερον ἔσεσθαι· οὐ γὰρ οἷόν τ'
εἶναι μὴ ἀπὸ ἀντιπάλου παρασκευῆς
ὁμοῖόν τι ἢ ἴσον ἐς τὸ κοινὸν
βουλεύεσθαι. ἢ πάντας οὖν
ἀτειχίστους ἔφη χρῆναι ξυμμαχεῖν ἢ
καὶ τάδε νομίζειν ὀρθῶς ἔχειν.
[92] οἱ δὲ Λακεδαιμόνιοι
ἀκούσαντες ὀργὴν μὲν φανερὰν οὐκ
ἐποιοῦντο τοῖς Ἀθηναίοις (οὐδὲ γὰρ
ἐπὶ κωλύμῃ, ἀλλὰ γνώμης παραινέσει
δῆθεν τῷ κοινῷ ἐπρεσβεύσαντο, ἅμα δὲ
καὶ προσφιλεῖς ὄντες ἐν τῷ τότε διὰ
τὴν ἐς τὸν Μῆδον προθυμίαν τὰ μάλιστ'
αὐτοῖς ἐτύγχανον), τῆς μέντοι
βουλήσεως ἁμαρτάνοντες ἀδήλως
ἤχθοντο. οἵ τε πρέσβεις ἑκατέρων
ἀπῆλθον ἐπ' οἴκου ἀνεπικλήτως.
[93] Τούτῳ τῷ τρόπῳ οἱ Ἀθηναῖοι
τὴν πόλιν ἐτείχισαν ἐν ὀλίγῳ χρόνῳ.
καὶ δήλη ἡ οἰκοδομία ἔτι καὶ νῦν
ἐστὶν ὅτι κατὰ σπουδὴν ἐγένετο· οἱ
γὰρ θεμέλιοι παντοίων λίθων
ὑπόκεινται καὶ οὐ ξυνειργασμένων
ἔστιν ᾗ, ἀλλ' ὡς ἕκαστόν ποτε
προσέφερον, πολλαί τε στῆλαι ἀπὸ
σημάτων καὶ λίθοι εἰργασμένοι
ἐγκατελέγησαν. μείζων γὰρ ὁ
περίβολος πανταχῇ ἐξήχθη τῆς πόλεως,
καὶ διὰ τοῦτο πάντα ὁμοίως κινοῦντες
ἠπείγοντο. ἔπεισε δὲ καὶ τοῦ
Πειραιῶς τὰ λοιπὰ ὁ Θεμιστοκλῆς
οἰκοδομεῖν (ὑπῆρκτο δ' αὐτοῦ
πρότερον ἐπὶ τῆς ἐκείνου ἀρχῆς ἧς
κατ' ἐνιαυτὸν Ἀθηναίοις ἦρξε) νομίζων
τό τε χωρίον καλὸν εἶναι, λιμένας
ἔχον τρεῖς αὐτοφυεῖς, καὶ αὐτοὺς
ναυτικοὺς γεγενημένους μέγα
προφέρειν ἐς τὸ κτήσασθαι δύναμιν (τῆς
γὰρ δὴ θαλάσσης πρῶτος ἐτόλμησεν
εἰπεῖν ὡς ἀνθεκτέα ἐστί), καὶ τὴν
ἀρχὴν εὐθὺς ξυγκατεσκεύαζεν. καὶ
ᾠκοδόμησαν τῇ ἐκείνου γνώμῃ τὸ
πάχος τοῦ τείχους ὅπερ νῦν ἔτι δῆλόν
ἐστι περὶ τὸν Πειραιᾶ· δύο γὰρ
ἅμαξαι ἐναντίαι ἀλλήλαις τοὺς
λίθους ἐπῆγον. ἐντὸς δὲ οὔτε χάλιξ
οὔτε πηλὸς ἦν, ἀλλὰ ξυνῳκοδομημένοι
μεγάλοι λίθοι καὶ ἐντομῇ ἐγγώνιοι,
σιδήρῳ πρὸς ἀλλήλους τὰ ἔξωθεν καὶ
μολύβδῳ δεδεμένοι. τὸ δὲ ὕψος ἥμισυ
μάλιστα ἐτελέσθη οὗ διενοεῖτο.
ἐβούλετο γὰρ τῷ μεγέθει καὶ τῷ πάχει
ἀφιστάναι τὰς τῶν πολεμίων
ἐπιβουλάς, ἀνθρώπων τε ἐνόμιζεν
ὀλίγων καὶ τῶν ἀχρειοτάτων ἀρκέσειν
τὴν φυλακήν, τοὺς δ' ἄλλους ἐς τὰς
ναῦς ἐσβήσεσθαι. ταῖς γὰρ ναυσὶ
μάλιστα προσέκειτο, ἰδών, ὡς ἐμοὶ
δοκεῖ, τῆς βασιλέως στρατιᾶς τὴν κατὰ
θάλασσαν ἔφοδον εὐπορωτέραν τῆς κατὰ
γῆν οὖσαν· τόν τε Πειραιᾶ
ὠφελιμώτερον ἐνόμιζε τῆς ἄνω πόλεως,
καὶ πολλάκις τοῖς Ἀθηναίοις παρῄνει,
ἢν ἄρα ποτὲ κατὰ γῆν βιασθῶσι,
καταβάντας ἐς αὐτὸν ταῖς ναυσὶ πρὸς
ἅπαντας ἀνθίστασθαι. Ἀθηναῖοι μὲν
οὖν οὕτως ἐτειχίσθησαν καὶ τἆλλα
κατεσκευάζοντο εὐθὺς μετὰ τὴν Μήδων
ἀναχώρησιν.
[94] Παυσανίας
δὲ ὁ Κλεομβρότου ἐκ Λακεδαίμονος
στρατηγὸς τῶν Ἑλλήνων ἐξεπέμφθη
μετὰ εἴκοσι νεῶν ἀπὸ Πελοποννήσου·
ξυνέπλεον δὲ καὶ Ἀθηναῖοι τριάκοντα
ναυσὶ καὶ τῶν ἄλλων ξυμμάχων πλῆθος.
καὶ ἐστράτευσαν ἐς Κύπρον καὶ αὐτῆς
τὰ πολλὰ κατεστρέψαντο, καὶ ὕστερον
ἐς Βυζάντιον Μήδων ἐχόντων, καὶ
ἐξεπολιόρκησαν ἐν τῇδε τῇ ἡγεμονίᾳ. [95] ἤδη
δὲ βιαίου ὄντος αὐτοῦ οἵ τε ἄλλοι
Ἕλληνες ἤχθοντο καὶ οὐχ ἥκιστα οἱ
Ἴωνες καὶ ὅσοι ἀπὸ βασιλέως νεωστὶ
ἠλευθέρωντο· φοιτῶντές τε πρὸς τοὺς
Ἀθηναίους ἠξίουν αὐτοὺς ἡγεμόνας
σφῶν γίγνεσθαι κατὰ τὸ ξυγγενὲς καὶ
Παυσανίᾳ μὴ ἐπιτρέπειν, ἤν που
βιάζηται. οἱ δὲ Ἀθηναῖοι ἐδέξαντό τε
τοὺς λόγους καὶ προσεῖχον τὴν γνώμην
ὡς οὐ περιοψόμενοι τἆλλά τε
καταστησόμενοι ᾗ φαίνοιτο ἄριστα
αὐτοῖς. ἐν τούτῳ δὲ οἱ Λακεδαιμόνιοι
μετεπέμποντο Παυσανίαν ἀνακρινοῦντες
ὧν πέρι ἐπυνθάνοντο· καὶ γὰρ ἀδικία
πολλὴ κατηγορεῖτο αὐτοῦ ὑπὸ τῶν
Ἑλλήνων τῶν ἀφικνουμένων, καὶ
τυραννίδος μᾶλλον ἐφαίνετο μίμησις ἢ
στρατηγία. ξυνέβη τε αὐτῷ καλεῖσθαί
τε ἅμα καὶ τοὺς ξυμμάχους τῷ ἐκείνου
ἔχθει παρ' Ἀθηναίους μετατάξασθαι
πλὴν τῶν ἀπὸ Πελοποννήσου στρατιωτῶν.
ἐλθὼν δὲ ἐς Λακεδαίμονα τῶν μὲν
ἰδίᾳ πρός τινα ἀδικημάτων ηὐθύνθη,
τὰ δὲ μέγιστα ἀπολύεται μὴ ἀδικεῖν·
κατηγορεῖτο δὲ αὐτοῦ οὐχ ἥκιστα
μηδισμὸς καὶ ἐδόκει σαφέστατον εἶναι.
καὶ ἐκεῖνον μὲν οὐκέτι ἐκπέμπουσιν
ἄρχοντα, Δόρκιν δὲ καὶ ἄλλους τινὰς
μετ' αὐτοῦ στρατιὰν ἔχοντας οὐ
πολλήν· οἷς οὐκέτι ἐφίεσαν οἱ
ξύμμαχοι τὴν ἡγεμονίαν. οἱ δὲ
αἰσθόμενοι ἀπῆλθον, καὶ ἄλλους
οὐκέτι ὕστερον ἐξέπεμψαν οἱ
Λακεδαιμόνιοι, φοβούμενοι μὴ σφίσιν
οἱ ἐξιόντες χείρους γίγνωνται, ὅπερ
καὶ ἐν τῷ Παυσανίᾳ ἐνεῖδον,
ἀπαλλαξείοντες δὲ καὶ τοῦ Μηδικοῦ
πολέμου καὶ τοὺς Ἀθηναίους
νομίζοντες ἱκανοὺς ἐξηγεῖσθαι καὶ
σφίσιν ἐν τῷ τότε παρόντι
ἐπιτηδείους.
[96] Παραλαβόντες δὲ οἱ Ἀθηναῖοι
τὴν ἡγεμονίαν τούτῳ τῷ τρόπῳ
ἑκόντων τῶν ξυμμάχων διὰ τὸ
Παυσανίου μῖσος, ἔταξαν ἅς τε ἔδει
παρέχειν τῶν πόλεων χρήματα πρὸς τὸν
βάρβαρον καὶ ἃς ναῦς· πρόσχημα γὰρ
ἦν ἀμύνεσθαι ὧν ἔπαθον δῃοῦντας τὴν
βασιλέως χώραν. καὶ Ἑλληνοταμίαι
τότε πρῶτον Ἀθηναίοις κατέστη ἀρχή,
οἳ
ἐδέχοντο τὸν φόρον· οὕτω γὰρ
ὠνομάσθη τῶν χρημάτων ἡ φορά. ἦν δ' ὁ
πρῶτος φόρος ταχθεὶς τετρακόσια
τάλαντα καὶ ἑξήκοντα. ταμιεῖόν τε
Δῆλος ἦν αὐτοῖς, καὶ αἱ ξύνοδοι ἐς
τὸ ἱερὸν ἐγίγνοντο.
[97] ἡγούμενοι
δὲ αὐτονόμων τὸ πρῶτον τῶν ξυμμάχων
καὶ ἀπὸ κοινῶν ξυνόδων βουλευόντων
τοσάδε ἐπῆλθον πολέμῳ τε καὶ
διαχειρίσει πραγμάτων μεταξὺ τοῦδε
τοῦ πολέμου καὶ τοῦ Μηδικοῦ, ἃ
ἐγένετο πρός τε τὸν βάρβαρον αὐτοῖς
καὶ πρὸς τοὺς σφετέρους ξυμμάχους
νεωτερίζοντας καὶ Πελοποννησίων τοὺς
αἰεὶ προστυγχάνοντας ἐν ἑκάστῳ.
ἔγραψα δὲ αὐτὰ καὶ τὴν ἐκβολὴν τοῦ
λόγου ἐποιησάμην διὰ τόδε, ὅτι τοῖς
πρὸ ἐμοῦ ἅπασιν ἐκλιπὲς τοῦτο ἦν τὸ
χωρίον καὶ ἢ τὰ πρὸ τῶν Μηδικῶν
Ἑλληνικὰ ξυνετίθεσαν ἢ αὐτὰ τὰ
Μηδικά· τούτων δὲ ὅσπερ καὶ ἥψατο ἐν
τῇ Ἀττικῇ ξυγγραφῇ Ἑλλάνικος,
βραχέως τε καὶ τοῖς χρόνοις οὐκ
ἀκριβῶς ἐπεμνήσθη. ἅμα δὲ καὶ τῆς
ἀρχῆς ἀπόδειξιν ἔχει τῆς τῶν
Ἀθηναίων ἐν οἵῳ τρόπῳ κατέστη.
[98] Πρῶτον μὲν Ἠιόνα τὴν ἐπὶ
Στρυμόνι Μήδων ἐχόντων πολιορκίᾳ
εἷλον καὶ ἠνδραπόδισαν, Κίμωνος τοῦ
Μιλτιάδου στρατηγοῦντος. ἔπειτα
Σκῦρον τὴν ἐν τῷ Αἰγαίῳ νῆσον, ἣν
ᾤκουν Δόλοπες, ἠνδραπόδισαν καὶ
ᾤκισαν αὐτοί. πρὸς δὲ Κρυστίους
αὐτοῖς ἄνευ τῶν ἄλλων Εὐβοέων
πόλεμος ἐγένετο, καὶ χρόνῳ ξυνέβησαν
καθ' ὁμολογίαν. Ναξίοις δὲ ἀποστᾶσι
μετὰ ταῦτα ἐπολέμησαν καὶ πολιορκίᾳ
παρεστήσαντο, πρώτη τε αὕτη πόλις
ξυμμαχὶς παρὰ τὸ καθεστηκὸς ἐδουλώθη,
ἔπειτα δὲ καὶ τῶν ἄλλων ὡς ἑκάστῃ
ξυνέβη. [99]
αἰτίαι δὲ ἄλλαι τε ἦσαν τῶν
ἀποστάσεων καὶ μέγισται αἱ τῶν φόρων
καὶ νεῶν ἔκδειαι καὶ λιποστράτιον εἴ
τῳ ἐγένετο· οἱ γὰρ Ἀθηναῖοι ἀκριβῶς
ἔπρασσον καὶ λυπηροὶ ἦσαν οὐκ
εἰωθόσιν οὐδὲ βουλομένοις
ταλαιπωρεῖν προσάγοντες τὰς ἀνάγκας.
ἦσαν δέ πως καὶ ἄλλως οἱ Ἀθηναῖοι
οὐκέτι ὁμοίως ἐν ἡδονῇ ἄρχοντες,
καὶ οὔτε ξυνεστράτευον ἀπὸ τοῦ ἴσου
ῥᾴδιόν τε προσάγεσθαι ἦν αὐτοῖς
τοὺς ἀφισταμένους. ὧν αὐτοὶ αἴτιοι
ἐγένοντο οἱ ξύμμαχοι· διὰ γὰρ τὴν
ἀπόκνησιν ταύτην τῶν στρατειῶν οἱ
πλείους αὐτῶν, ἵνα μὴ ἀπ' οἴκου ὦσι,
χρήματα ἐτάξαντο ἀντὶ τῶν νεῶν τὸ
ἱκνούμενον ἀνάλωμα φέρειν, καὶ τοῖς
μὲν Ἀθηναίοις ηὔξετο τὸ ναυτικὸν
ἀπὸ τῆς δαπάνης ἣν ἐκεῖνοι
ξυμφέροιεν, αὐτοὶ δέ, ὁπότε
ἀποσταῖεν, ἀπαράσκευοι καὶ ἄπειροι
ἐς τὸν πόλεμον καθίσταντο.
[100] Ἐγένετο δὲ μετὰ ταῦτα καὶ ἡ
ἐπ' Εὐρυμέδοντι ποταμῷ ἐν Παμφυλίᾳ
πεζομαχία καὶ ναυμαχία Ἀθηναίων καὶ
τῶν ξυμμάχων πρὸς Μήδους, καὶ ἐνίκων
τῇ αὐτῇ ἡμέρᾳ ἀμφότερα Ἀθηναῖοι
Κίμωνος τοῦ Μιλτιάδου στρατηγοῦντος,
καὶ εἷλον τριήρεις Φοινίκων καὶ
διέφθειραν τὰς πάσας ἐς διακοσίας.
χρόνῳ δὲ ὕστερον ξυνέβη Θασίους
αὐτῶν ἀποστῆναι, διενεχθέντας περὶ
τῶν ἐν τῇ ἀντιπέρας Θρᾴκῃ ἐμπορίων
καὶ τοῦ μετάλλου ἃ ἐνέμοντο. καὶ
ναυσὶ μὲν ἐπὶ Θάσον πλεύσαντες οἱ
Ἀθηναῖοι ναυμαχίᾳ ἐκράτησαν καὶ ἐς
τὴν γῆν ἀπέβησαν, ἐπὶ δὲ Στρυμόνα
πέμψαντες μυρίους οἰκήτορας αὑτῶν
καὶ τῶν ξυμμάχων ὑπὸ τοὺς αὐτοὺς
χρόνους ὡς οἰκιοῦντες τὰς τότε
καλουμένας Ἐννέα ὁδούς, νῦν δὲ
Ἀμφίπολιν, τῶν μὲν Ἐννέα ὁδῶν αὐτοὶ
ἐκράτησαν, ἃς εἶχον Ἠδωνοί,
προελθόντες δὲ τῆς Θρᾴκης ἐς
μεσόγειαν διεφθάρησαν ἐν Δραβησκῷ τῇ
Ἠδωνικῇ ὑπὸ τῶν Θρᾳκῶν ξυμπάντων,
οἷς πολέμιον ἦν τὸ χωρίον [αἱ Ἐννέα
ὁδοὶ] κτιζόμενον. [101]
Θάσιοι δὲ νικηθέντες μάχῃ καὶ
πολιορκούμενοι Λακεδαιμονίους
ἐπεκαλοῦντο καὶ ἐπαμύνειν ἐκέλευον
ἐσβαλόντας ἐς τὴν Ἀττικήν. οἱ δὲ
ὑπέσχοντο μὲν κρύφα τῶν Ἀθηναίων
καὶ ἔμελλον, διεκωλύθησαν δὲ ὑπὸ τοῦ
γενομένου σεισμοῦ, ἐν ᾧ καὶ οἱ
Εἵλωτες αὐτοῖς καὶ τῶν περιοίκων
Θουριᾶταί τε καὶ Αἰθαιῆς ἐς Ἰθώμην
ἀπέστησαν. πλεῖστοι δὲ τῶν Εἱλώτων
ἐγένοντο οἱ τῶν παλαιῶν Μεσσηνίων
τότε δουλωθέντων ἀπόγονοι· ᾗ καὶ
Μεσσήνιοι ἐκλήθησαν οἱ πάντες. πρὸς
μὲν οὖν τοὺς ἐν Ἰθώμῃ πόλεμος
καθειστήκει Λακεδαιμονίοις, Θάσιοι δὲ
τρίτῳ ἔτει πολιορκούμενοι
ὡμολόγησαν Ἀθηναίοις τεῖχός τε
καθελόντες καὶ ναῦς παραδόντες,
χρήματά τε ὅσα ἔδει ἀποδοῦναι
αὐτίκα ταξάμενοι καὶ τὸ λοιπὸν
φέρειν, τήν τε ἤπειρον καὶ τὸ
μέταλλον ἀφέντες.
[102] Λακεδαιμόνιοι δέ, ὡς αὐτοῖς
πρὸς τοὺς ἐν Ἰθώμῃ ἐμηκύνετο ὁ
πόλεμος, ἄλλους τε ἐπεκαλέσαντο
ξυμμάχους καὶ Ἀθηναίους· οἱ δ' ἦλθον
Κίμωνος στρατηγοῦντος πλήθει οὐκ
ὀλίγῳ. μάλιστα δ' αὐτοὺς
ἐπεκαλέσαντο ὅτι τειχομαχεῖν
ἐδόκουν δυνατοὶ εἶναι, τοῖς δὲ
πολιορκίας μακρᾶς καθεστηκυίας
τούτου ἐνδεᾶ ἐφαίνετο· βίᾳ γὰρ ἂν
εἷλον τὸ χωρίον. καὶ διαφορὰ ἐκ
ταύτης τῆς στρατείας πρῶτον
Λακεδαιμονίοις καὶ Ἀθηναίοις φανερὰ
ἐγένετο. οἱ γὰρ Λακεδαιμόνιοι,
ἐπειδὴ τὸ χωρίον βίᾳ οὐχ ἡλίσκετο,
δείσαντες τῶν Ἀθηναίων τὸ τολμηρὸν
καὶ τὴν νεωτεροποιίαν, καὶ
ἀλλοφύλους ἅμα ἡγησάμενοι, μή τι, ἢν
παραμείνωσιν, ὑπὸ τῶν ἐν Ἰθώμῃ
πεισθέντες νεωτερίσωσι, μόνους τῶν
ξυμμάχων ἀπέπεμψαν, τὴν μὲν ὑποψίαν
οὐ δηλοῦντες, εἰπόντες δὲ ὅτι οὐδὲν
προσδέονται αὐτῶν ἔτι. οἱ δ' Ἀθηναῖοι
ἔγνωσαν οὐκ ἐπὶ τῷ βελτίονι λόγῳ
ἀποπεμπόμενοι, ἀλλά τινος ὑπόπτου
γενομένου, καὶ δεινὸν ποιησάμενοι καὶ
οὐκ ἀξιώσαντες ὑπὸ Λακεδαιμονίων
τοῦτο παθεῖν, εὐθὺς ἐπειδὴ
ἀνεχώρησαν, ἀφέντες τὴν γενομένην
ἐπὶ τῷ Μήδῳ ξυμμαχίαν πρὸς αὐτοὺς
Ἀργείοις τοῖς ἐκείνων πολεμίοις
ξύμμαχοι ἐγένοντο, καὶ πρὸς
Θεσσαλοὺς ἅμα ἀμφοτέροις οἱ αὐτοὶ
ὅρκοι καὶ ξυμμαχία κατέστη.
[103] Οἱ δ' ἐν Ἰθώμῃ δεκάτῳ ἔτει, ὡς
οὐκέτι ἐδύναντο ἀντέχειν, ξυνέβησαν
πρὸς τοὺς Λακεδαιμονίους ἐφ' ᾧ
ἐξίασιν ἐκ Πελοποννήσου ὑπόσπονδοι
καὶ μηδέποτε ἐπιβήσονται αὐτῆς· ἢν
δέ τις ἁλίσκηται, τοῦ λαβόντος εἶναι
δοῦλον. ἦν δέ τι καὶ χρηστήριον τοῖς
Λακεδαιμονίοις Πυθικὸν πρὸ τοῦ, τὸν
ἱκέτην τοῦ Διὸς τοῦ Ἰθωμήτα ἀφιέναι.
ἐξῆλθον δὲ αὐτοὶ καὶ παῖδες καὶ
γυναῖκες, καὶ αὐτοὺς οἱ Ἀθηναῖοι
δεξάμενοι κατ' ἔχθος ἤδη τὸ
Λακεδαιμονίων ἐς Ναύπακτον κατῴκισαν,
ἣν ἔτυχον ᾑρηκότες νεωστὶ Λοκρῶν τῶν
Ὀζολῶν ἐχόντων. προσεχώρησαν δὲ καὶ
Μεγαρῆς Ἀθηναίοις ἐς ξυμμαχίαν
Λακεδαιμονίων ἀποστάντες, ὅτι αὐτοὺς
Κορίνθιοι περὶ γῆς ὅρων πολέμῳ
κατεῖχον· καὶ ἔσχον Ἀθηναῖοι Μέγαρα
καὶ Πηγάς, καὶ τὰ μακρὰ τείχη
ᾠκοδόμησαν Μεγαρεῦσι τὰ ἀπὸ τῆς
πόλεως ἐς Νίσαιαν καὶ ἐφρούρουν
αὐτοί. καὶ Κορινθίοις μὲν οὐχ ἥκιστα
ἀπὸ τοῦδε τὸ σφοδρὸν μῖσος ἤρξατο
πρῶτον ἐς Ἀθηναίους γενέσθαι.
[104] Ἰνάρως δὲ ὁ Ψαμμητίχου, Λίβυς,
βασιλεὺς Λιβύων τῶν πρὸς Αἰγύπτῳ,
ὁρμώμενος ἐκ Μαρείας τῆς ὑπὲρ Φάρου
πόλεως ἀπέστησεν Αἰγύπτου τὰ πλείω
ἀπὸ βασιλέως Ἀρταξέρξου, καὶ αὐτὸς
ἄρχων γενόμενος Ἀθηναίους ἐπηγάγετο.
οἱ δέ (ἔτυχον γὰρ ἐς Κύπρον
στρατευόμενοι ναυσὶ διακοσίαις αὑτῶν
τε καὶ τῶν ξυμμάχων) ἦλθον
ἀπολιπόντες τὴν Κύπρον, καὶ
ἀναπλεύσαντες ἀπὸ θαλάσσης ἐς τὸν
Νεῖλον τοῦ τε ποταμοῦ κρατοῦντες καὶ
τῆς Μέμφιδος τῶν δύο μερῶν πρὸς τὸ
τρίτον μέρος ὃ καλεῖται Λευκὸν
τεῖχος ἐπολέμουν· ἐνῆσαν δὲ αὐτόθι
Περσῶν καὶ Μήδων οἱ καταφυγόντες καὶ
Αἰγυπτίων οἱ μὴ ξυναποστάντες.
[105] Ἀθηναίοις δὲ ναυσὶν ἀποβᾶσιν
ἐς Ἁλιᾶς πρὸς Κορινθίους καὶ
Ἐπιδαυρίους μάχη ἐγένετο, καὶ
ἐνίκων Κορίνθιοι. καὶ ὕστερον
Ἀθηναῖοι ἐναυμάχησαν ἐπὶ
Κεκρυφαλείᾳ Πελοποννησίων ναυσί, καὶ
ἐνίκων Ἀθηναῖοι. πολέμου δὲ
καταστάντος πρὸς Αἰγινήτας
Ἀθηναίοις μετὰ ταῦτα ναυμαχία
γίγνεται ἐπ' Αἰγίνῃ μεγάλη Ἀθηναίων
καὶ Αἰγινητῶν, καὶ οἱ ξύμμαχοι
ἑκατέροις παρῆσαν, καὶ ἐνίκων
Ἀθηναῖοι καὶ ναῦς ἑβδομήκοντα
λαβόντες αὐτῶν ἐς τὴν γῆν ἀπέβησαν
καὶ ἐπολιόρκουν, Λεωκράτους τοῦ
Στροίβου στρατηγοῦντος. ἔπειτα
Πελοποννήσιοι ἀμύνειν βουλόμενοι
Αἰγινήταις ἐς μὲν τὴν Αἴγιναν
τριακοσίους ὁπλίτας πρότερον
Κορινθίων καὶ Ἐπιδαυρίων ἐπικούρους
διεβίβασαν, τὰ δὲ ἄκρα τῆς Γερανείας
κατέλαβον καὶ ἐς τὴν Μεγαρίδα
κατέβησαν Κορίνθιοι μετὰ τῶν
ξυμμάχων, νομίζοντες ἀδυνάτους
ἔσεσθαι Ἀθηναίους βοηθεῖν τοῖς
Μεγαρεῦσιν ἔν τε Αἰγίνῃ ἀπούσης
στρατιᾶς πολλῆς καὶ ἐν Αἰγύπτῳ· ἢν
δὲ καὶ βοηθῶσιν, ἀπ' Αἰγίνης
ἀναστήσεσθαι αὐτούς. οἱ δὲ Ἀθηναῖοι
τὸ μὲν πρὸς Αἰγίνῃ στράτευμα οὐκ
ἐκίνησαν, τῶν δ' ἐκ τῆς πόλεως
ὑπολοίπων οἵ τε πρεσβύτατοι καὶ οἱ
νεώτατοι ἀφικνοῦνται ἐς τὰ Μέγαρα
Μυρωνίδου στρατηγοῦντος. καὶ μάχης
γενομένης ἰσορρόπου πρὸς Κορινθίους
διεκρίθησαν ἀπ' ἀλλήλων, καὶ
ἐνόμισαν αὐτοὶ ἑκάτεροι οὐκ ἔλασσον
ἔχειν ἐν τῷ ἔργῳ. καὶ οἱ μὲν
Ἀθηναῖοι (ἐκράτησαν γὰρ ὅμως μᾶλλον)
ἀπελθόντων τῶν Κορινθίων τροπαῖον
ἔστησαν· οἱ δὲ Κορίνθιοι κακιζόμενοι
ὑπὸ τῶν ἐν τῇ πόλει πρεσβυτέρων καὶ
παρασκευασάμενοι, ἡμέραις ὕστερον
δώδεκα μάλιστα ἐλθόντες ἀνθίστασαν
τροπαῖον καὶ αὐτοὶ ὡς νικήσαντες.
καὶ οἱ Ἀθηναῖοι ἐκβοηθήσαντες ἐκ
τῶν Μεγάρων τούς τε τὸ τροπαῖον
ἱστάντας διαφθείρουσι καὶ τοῖς
ἄλλοις ξυμβαλόντες ἐκράτησαν.
[106] οἱ δὲ
νικώμενοι ὑπεχώρουν, καί τι αὐτῶν
μέρος οὐκ ὀλίγον προσβιασθὲν καὶ
διαμαρτὸν τῆς ὁδοῦ ἐσέπεσεν ἔς του
χωρίον ἰδιώτου, ᾧ ἔτυχεν ὄρυγμα μέγα
περιεῖργον καὶ οὐκ ἦν ἔξοδος. οἱ δὲ
Ἀθηναῖοι γνόντες κατὰ πρόσωπόν τε
εἶργον τοῖς ὁπλίταις καὶ
περιστήσαντες κύκλῳ τοὺς ψιλοὺς
κατέλευσαν πάντας τοὺς ἐσελθόντας,
καὶ πάθος μέγα τοῦτο Κορινθίοις
ἐγένετο. τὸ δὲ πλῆθος ἀπεχώρησεν
αὐτοῖς τῆς στρατιᾶς ἐπ' οἴκου.
[107] Ἤρξαντο δὲ κατὰ τοὺς χρόνους
τούτους καὶ τὰ μακρὰ τείχη Ἀθηναῖοι
ἐς θάλασσαν οἰκοδομεῖν, τό τε
Φαληρόνδε καὶ τὸ ἐς Πειραιᾶ. καὶ
Φωκέων στρατευσάντων ἐς Δωριᾶς τὴν
Λακεδαιμονίων μητρόπολιν, Βοιὸν καὶ
Κυτίνιον καὶ Ἐρινεόν, καὶ ἑλόντων ἓν
τῶν πολισμάτων τούτων, οἱ
Λακεδαιμόνιοι Νικομήδους τοῦ
Κλεομβρότου ὑπὲρ Πλειστοάνακτος τοῦ
Παυσανίου βασιλέως νέου ὄντος ἔτι
ἡγουμένου ἐβοήθησαν τοῖς Δωριεῦσιν
ἑαυτῶν τε πεντακοσίοις καὶ χιλίοις
ὁπλίταις καὶ τῶν ξυμμάχων μυρίοις,
καὶ τοὺς Φωκέας ὁμολογίᾳ
ἀναγκάσαντες ἀποδοῦναι τὴν πόλιν
ἀπεχώρουν πάλιν. καὶ κατὰ θάλασσαν
μὲν αὐτούς, διὰ τοῦ Κρισαίου κόλπου
εἰ βούλοιντο περαιοῦσθαι, Ἀθηναῖοι
ναυσὶ περιπλεύσαντες ἔμελλον
κωλύσειν· διὰ δὲ τῆς Γερανείας οὐκ
ἀσφαλὲς αὐτοῖς ἐφαίνετο Ἀθηναίων
ἐχόντων Μέγαρα καὶ Πηγὰς πορεύεσθαι.
δύσοδός τε γὰρ ἡ Γερανεία καὶ
ἐφρουρεῖτο αἰεὶ ὑπὸ Ἀθηναίων, καὶ
τότε ᾐσθάνοντο αὐτοὺς μέλλοντας καὶ
ταύτῃ κωλύσειν. ἔδοξε δ' αὐτοῖς ἐν
Βοιωτοῖς περιμείνασι σκέψασθαι ὅτῳ
τρόπῳ ἀσφαλέστατα διαπορεύσονται. τὸ
δέ τι καὶ ἄνδρες τῶν Ἀθηναίων ἐπῆγον
αὐτοὺς κρύφα, ἐλπίσαντες δῆμόν τε
καταπαύσειν καὶ τὰ μακρὰ τείχη
οἰκοδομούμενα. ἐβοήθησαν δὲ ἐπ'
αὐτοὺς οἱ Ἀθηναῖοι πανδημεὶ καὶ
Ἀργείων χίλιοι καὶ τῶν ἄλλων
ξυμμάχων ὡς ἕκαστοι· ξύμπαντες δὲ
ἐγένοντο τετρακισχίλιοι καὶ μύριοι.
νομίσαντες δὲ ἀπορεῖν ὅπῃ διέλθωσιν
ἐπεστράτευσαν αὐτοῖς, καί τι καὶ τοῦ
δήμου καταλύσεως ὑποψίᾳ. ἦλθον δὲ
καὶ Θεσσαλῶν ἱππῆς τοῖς Ἀθηναίοις
κατὰ τὸ ξυμμαχικόν, οἳ
μετέστησαν ἐν τῷ ἔργῳ παρὰ τοὺς
Λακεδαιμονίους. [108]
γενομένης δὲ μάχης ἐν Τανάγρᾳ
τῆς Βοιωτίας ἐνίκων Λακεδαιμόνιοι
καὶ οἱ ξύμμαχοι, καὶ φόνος ἐγένετο
ἀμφοτέρων πολύς. καὶ Λακεδαιμόνιοι
μὲν ἐς τὴν Μεγαρίδα ἐλθόντες καὶ
δενδροτομήσαντες πάλιν ἀπῆλθον ἐπ'
οἴκου διὰ Γερανείας καὶ Ἰσθμοῦ·
Ἀθηναῖοι δὲ δευτέρᾳ καὶ ἑξηκοστῇ
ἡμέρᾳ μετὰ τὴν μάχην ἐστράτευσαν ἐς
Βοιωτοὺς Μυρωνίδου στρατηγοῦντος, καὶ
μάχῃ ἐν Οἰνοφύτοις τοὺς Βοιωτοὺς
νικήσαντες τῆς τε χώρας ἐκράτησαν
τῆς Βοιωτίας καὶ Φωκίδος καὶ
Ταναγραίων τὸ τεῖχος περιεῖλον καὶ
Λοκρῶν τῶν Ὀπουντίων ἑκατὸν ἄνδρας
ὁμήρους τοὺς πλουσιωτάτους ἔλαβον,
τά τε τείχη ἑαυτῶν τὰ μακρὰ
ἀπετέλεσαν. ὡμολόγησαν δὲ καὶ οἱ
Αἰγινῆται μετὰ ταῦτα τοῖς Ἀθηναίοις,
τείχη τε περιελόντες καὶ ναῦς
παραδόντες φόρον τε ταξάμενοι ἐς τὸν
ἔπειτα χρόνον. καὶ Πελοπόννησον
περιέπλευσαν Ἀθηναῖοι Τολμίδου τοῦ
Τολμαίου στρατηγοῦντος, καὶ τὸ
νεώριον τῶν Λακεδαιμονίων ἐνέπρησαν
καὶ Ξαλκίδα Κορινθίων πόλιν εἷλον
καὶ Σικυωνίους ἐν ἀποβάσει τῆς γῆς
μάχῃ ἐκράτησαν.
[109] Οἱ δ' ἐν τῇ Αἰγύπτῳ Ἀθηναῖοι
καὶ οἱ ξύμμαχοι ἐπέμενον, καὶ αὐτοῖς
πολλαὶ ἰδέαι πολέμων κατέστησαν. τὸ
μὲν γὰρ πρῶτον ἐκράτουν τῆς
Αἰγύπτου οἱ Ἀθηναῖοι, καὶ βασιλεὺς
πέμπει ἐς Λακεδαίμονα Μεγάβαζον
ἄνδρα Πέρσην χρήματα ἔχοντα, ὅπως ἐς
τὴν Ἀττικὴν ἐσβαλεῖν πεισθέντων τῶν
Πελοποννησίων ἀπ' Αἰγύπτου ἀπαγάγοι
Ἀθηναίους. ὡς δὲ αὐτῷ οὐ προυχώρει
καὶ τὰ χρήματα ἄλλως ἀνηλοῦτο, ὁ μὲν
Μεγάβαζος καὶ τὰ λοιπὰ τῶν χρημάτων
πάλιν ἐς τὴν Ἀσίαν ἀνεκομίσθη,
Μεγάβυζον δὲ τὸν Ζωπύρου πέμπει
ἄνδρα Πέρσην μετὰ στρατιᾶς πολλῆς·
ὃς ἀφικόμενος κατὰ γῆν τούς τε
Αἰγυπτίους καὶ τοὺς ξυμμάχους μάχῃ
ἐκράτησε καὶ ἐκ τῆς Μέμφιδος
ἐξήλασε τοὺς Ἕλληνας καὶ τέλος ἐς
Προσωπίτιδα τὴν νῆσον κατέκλῃσε καὶ
ἐπολιόρκει ἐν αὐτῇ ἐνιαυτὸν καὶ ἓξ
μῆνας, μέχρι οὗ ξηράνας τὴν διώρυχα
καὶ παρατρέψας ἄλλῃ τὸ ὕδωρ τάς τε
ναῦς ἐπὶ τοῦ ξηροῦ ἐποίησε καὶ τῆς
νήσου τὰ πολλὰ ἤπειρον, καὶ διαβὰς
εἷλε τὴν νῆσον πεζῇ.
[110] οὕτω
μὲν τὰ τῶν Ἑλλήνων πράγματα ἐφθάρη
ἓξ ἔτη πολεμήσαντα· καὶ ὀλίγοι ἀπὸ
πολλῶν πορευόμενοι διὰ τῆς Λιβύης ἐς
Κυρήνην ἐσώθησαν, οἱ δὲ πλεῖστοι
ἀπώλοντο. Αἴγυπτος δὲ πάλιν ὑπὸ
βασιλέα ἐγένετο πλὴν Ἀμυρταίου τοῦ
ἐν τοῖς ἕλεσι βασιλέως· τοῦτον δὲ
διὰ μέγεθός τε τοῦ ἕλους οὐκ
ἐδύναντο ἑλεῖν, καὶ ἅμα μαχιμώτατοί
εἰσι τῶν Αἰγυπτίων οἱ ἕλειοι. Ἰνάρως
δὲ ὁ Λιβύων βασιλεύς, ὃς τὰ πάντα
ἔπραξε περὶ τῆς Αἰγύπτου, προδοσίᾳ
ληφθεὶς ἀνεσταυρώθη. ἐκ δὲ τῶν
Ἀθηνῶν καὶ τῆς ἄλλης ξυμμαχίδος
πεντήκοντα τριήρεις διάδοχοι
πλέουσαι ἐς Αἴγυπτον ἔσχον κατὰ τὸ
Μενδήσιον κέρας, οὐκ εἰδότες τῶν
γεγονότων οὐδέν· καὶ αὐτοῖς ἔκ τε
γῆς ἐπιπεσόντες πεζοὶ καὶ ἐκ
θαλάσσης Φοινίκων ναυτικὸν
διέφθειραν τὰς πολλὰς τῶν νεῶν, αἱ δ'
ἐλάσσους διέφυγον πάλιν. τὰ μὲν κατὰ
τὴν μεγάλην στρατείαν Ἀθηναίων καὶ
τῶν ξυμμάχων ἐς Αἴγυπτον οὕτως
ἐτελεύτησεν.
[111] Ἐκ δὲ Θεσσαλίας Ὀρέστης ὁ
Ἐχεκρατίδου υἱὸς τοῦ Θεσσαλῶν
βασιλέως φεύγων ἔπεισεν Ἀθηναίους
ἑαυτὸν κατάγειν· καὶ παραλαβόντες
Βοιωτοὺς καὶ Φωκέας ὄντας ξυμμάχους
οἱ Ἀθηναῖοι ἐστράτευσαν τῆς
Θεσσαλίας ἐπὶ Φάρσαλον. καὶ τῆς μὲν
γῆς ἐκράτουν ὅσα μὴ προϊόντες πολὺ
ἐκ τῶν ὅπλων (οἱ γὰρ ἱππῆς τῶν
Θεσσαλῶν εἶργον), τὴν δὲ πόλιν οὐχ
εἷλον, οὐδ' ἄλλο προυχώρει αὐτοῖς
οὐδὲν ὧν ἕνεκα ἐστράτευσαν, ἀλλ'
ἀπεχώρησαν πάλιν Ὀρέστην ἔχοντες
ἄπρακτοι. μετὰ δὲ ταῦτα οὐ πολλῷ
ὕστερον χίλιοι Ἀθηναίων ἐπὶ τὰς
ναῦς τὰς ἐν Πηγαῖς ἐπιβάντες (εἶχον δ'
αὐτοὶ τὰς Πηγάσ) παρέπλευσαν ἐς
Σικυῶνα Περικλέους τοῦ Ξανθίππου
στρατηγοῦντος, καὶ ἀποβάντες
Σικυωνίων τοὺς προσμείξαντας μάχῃ
ἐκράτησαν. καὶ εὐθὺς παραλαβόντες
Ἀχαιοὺς καὶ διαπλεύσαντες πέραν τῆς
Ἀκαρνανίας ἐς Οἰνιάδας ἐστράτευσαν
καὶ ἐπολιόρκουν, οὐ μέντοι εἷλόν γε,
ἀλλ' ἀπεχώρησαν ἐπ' οἴκου.
[112] Ὕστερον δὲ
διαλιπόντων ἐτῶν τριῶν σπονδαὶ
γίγνονται Πελοποννησίοις καὶ
Ἀθηναίοις πεντέτεις. καὶ Ἑλληνικοῦ
μὲν πολέμου ἔσχον οἱ Ἀθηναῖοι, ἐς δὲ
Κύπρον ἐστρατεύοντο ναυσὶ διακοσίαις
αὑτῶν τε καὶ τῶν ξυμμάχων Κίμωνος
στρατηγοῦντος. καὶ ἑξήκοντα μὲν νῆες
ἐς Αἴγυπτον ἀπ' αὐτῶν ἔπλευσαν,
Ἀμυρταίου μεταπέμποντος τοῦ ἐν τοῖς
ἕλεσι βασιλέως, αἱ δὲ ἄλλαι Κίτιον
ἐπολιόρκουν. Κίμωνος δὲ ἀποθανόντος
καὶ λιμοῦ γενομένου ἀπεχώρησαν ἀπὸ
Κιτίου, καὶ πλεύσαντες ὑπὲρ
Σαλαμῖνος τῆς ἐν Κύπρῳ Φοίνιξι καὶ
Κυπρίοις καὶ Κίλιξιν ἐναυμάχησαν καὶ
ἐπεζομάχησαν ἅμα, καὶ νικήσαντες
ἀμφότερα ἀπεχώρησαν ἐπ' οἴκου καὶ αἱ
ἐξ Αἰγύπτου νῆες πάλιν [αἱ] ἐλθοῦσαι
μετ' αὐτῶν. Λακεδαιμόνιοι δὲ μετὰ
ταῦτα τὸν ἱερὸν καλούμενον πόλεμον
ἐστράτευσαν, καὶ κρατήσαντες τοῦ ἐν
Δελφοῖς ἱεροῦ παρέδοσαν Δελφοῖς· καὶ
αὖθις ὕστερον Ἀθηναῖοι
ἀποχωρησάντων αὐτῶν στρατεύσαντες
καὶ κρατήσαντες παρέδοσαν Φωκεῦσιν.
[113] Καὶ χρόνου ἐγγενομένου μετὰ
ταῦτα Ἀθηναῖοι, Βοιωτῶν τῶν
φευγόντων ἐχόντων Ὀρχομενὸν καὶ
Ξαιρώνειαν καὶ ἄλλ' ἄττα χωρία τῆς
Βοιωτίας, ἐστράτευσαν ἑαυτῶν μὲν
χιλίοις ὁπλίταις, τῶν δὲ ξυμμάχων ὡς
ἑκάστοις ἐπὶ τὰ χωρία ταῦτα πολέμια
ὄντα, Τολμίδου τοῦ Τολμαίου
στρατηγοῦντος. καὶ Ξαιρώνειαν
ἑλόντες καὶ ἀνδραποδίσαντες
ἀπεχώρουν φυλακὴν καταστήσαντες.
πορευομένοις δ' αὐτοῖς ἐν Κορωνείᾳ
ἐπιτίθενται οἵ τε ἐκ τῆς Ὀρχομενοῦ
φυγάδες Βοιωτῶν καὶ Λοκροὶ μετ' αὐτῶν
καὶ Εὐβοέων φυγάδες καὶ ὅσοι τῆς
αὐτῆς γνώμης ἦσαν, καὶ μάχῃ
κρατήσαντες τοὺς μὲν διέφθειραν τῶν
Ἀθηναίων, τοὺς δὲ ζῶντας ἔλαβον. καὶ
τὴν Βοιωτίαν ἐξέλιπον Ἀθηναῖοι
πᾶσαν, σπονδὰς ποιησάμενοι ἐφ' ᾧ τοὺς
ἄνδρας κομιοῦνται. καὶ οἱ φεύγοντες
Βοιωτῶν κατελθόντες καὶ οἱ ἄλλοι
πάντες αὐτόνομοι πάλιν ἐγένοντο.
[114] Μετὰ δὲ ταῦτα οὐ πολλῷ ὕστερον
Εὔβοια ἀπέστη ἀπὸ Ἀθηναίων, καὶ ἐς
αὐτὴν διαβεβηκότος ἤδη Περικλέους
στρατιᾷ Ἀθηναίων ἠγγέλθη αὐτῷ ὅτι
Μέγαρα ἀφέστηκε καὶ Πελοποννήσιοι
μέλλουσιν ἐσβαλεῖν ἐς τὴν Ἀττικὴν
καὶ οἱ φρουροὶ Ἀθηναίων διεφθαρμένοι
εἰσὶν ὑπὸ Μεγαρέων, πλὴν ὅσοι ἐς
Νίσαιαν ἀπέφυγον· ἐπαγαγόμενοι δὲ
Κορινθίους καὶ Σικυωνίους καὶ
Ἐπιδαυρίους ἀπέστησαν οἱ Μεγαρῆς. ὁ
δὲ Περικλῆς πάλιν κατὰ τάχος ἐκόμιζε
τὴν στρατιὰν ἐκ τῆς Εὐβοίας. καὶ
μετὰ τοῦτο οἱ Πελοποννήσιοι τῆς
Ἀττικῆς ἐς Ἐλευσῖνα καὶ Θριῶζε
ἐσβαλόντες ἐδῄωσαν Πλειστοάνακτος
τοῦ Παυσανίου βασιλέως Λακεδαιμονίων
ἡγουμένου, καὶ τὸ πλέον οὐκέτι
προελθόντες ἀπεχώρησαν ἐπ' οἴκου. καὶ
Ἀθηναῖοι πάλιν ἐς Εὔβοιαν διαβάντες
Περικλέους στρατηγοῦντος
κατεστρέψαντο πᾶσαν, καὶ τὴν μὲν
ἄλλην ὁμολογίᾳ κατεστήσαντο,
Ἑστιαιᾶς δὲ ἐξοικίσαντες αὐτοὶ τὴν
γῆν ἔσχον. [115]
ἀναχωρήσαντες δὲ ἀπ' Εὐβοίας οὐ
πολλῷ ὕστερον σπονδὰς ἐποιήσαντο
πρὸς Λακεδαιμονίους καὶ τοὺς
ξυμμάχους τριακοντούτεις, ἀποδόντες
Νίσαιαν καὶ Πηγὰς καὶ Τροιζῆνα καὶ
Ἀχαΐαν· ταῦτα γὰρ εἶχον Ἀθηναῖοι
Πελοποννησίων.
Ἕκτῳ δὲ ἔτει Σαμίοις καὶ
Μιλησίοις πόλεμος ἐγένετο περὶ
Πριήνης, καὶ οἱ Μιλήσιοι
ἐλασσούμενοι τῷ πολέμῳ παρ'
Ἀθηναίους ἐλθόντες κατεβόων τῶν
Σαμίων. ξυνεπελάβοντο δὲ καὶ ἐξ
αὐτῆς τῆς Σάμου ἄνδρες ἰδιῶται
νεωτερίσαι βουλόμενοι τὴν πολιτείαν.
πλεύσαντες οὖν Ἀθηναῖοι ἐς Σάμον
ναυσὶ τεσσαράκοντα δημοκρατίαν
κατέστησαν, καὶ ὁμήρους ἔλαβον τῶν
Σαμίων πεντήκοντα μὲν παῖδας, ἴσους
δὲ ἄνδρας, καὶ κατέθεντο ἐς Λῆμνον,
καὶ φρουρὰν ἐγκαταλιπόντες
ἀνεχώρησαν. τῶν δὲ Σαμίων ἦσαν γάρ
τινες οἳ
οὐχ ὑπέμειναν, ἀλλ' ἔφυγον ἐς τὴν
ἤπειρον, ξυνθέμενοι τῶν ἐν τῇ πόλει
τοῖς δυνατωτάτοις καὶ Πισσούθνῃ τῷ
Ὑστάσπου ξυμμαχίαν, ὃς εἶχε Σάρδεις
τότε, ἐπικούρους τε ξυλλέξαντες ἐς
ἑπτακοσίους διέβησαν ὑπὸ νύκτα ἐς
τὴν Σάμον, καὶ πρῶτον μὲν τῷ δήμῳ
ἐπανέστησαν καὶ ἐκράτησαν τῶν
πλείστων, ἔπειτα τοὺς ὁμήρους
ἐκκλέψαντες ἐκ Λήμνου τοὺς αὑτῶν
ἀπέστησαν, καὶ τοὺς φρουροὺς τοὺς
Ἀθηναίων καὶ τοὺς ἄρχοντας οἳ
ἦσαν παρὰ σφίσιν ἐξέδοσαν Πισσούθνῃ,
ἐπί τε Μίλητον εὐθὺς παρεσκευάζοντο
στρατεύειν. ξυναπέστησαν δ' αὐτοῖς
καὶ Βυζάντιοι.
[116] Ἀθηναῖοι δὲ ὡς ᾔσθοντο,
πλεύσαντες ναυσὶν ἑξήκοντα ἐπὶ
Σάμου ταῖς μὲν ἑκκαίδεκα τῶν νεῶν
οὐκ ἐχρήσαντο (ἔτυχον γὰρ αἱ μὲν ἐπὶ
Καρίας ἐς προσκοπὴν τῶν Φοινισσῶν
νεῶν οἰχόμεναι, αἱ δὲ ἐπὶ Ξίου καὶ
Λέσβου περιαγγέλλουσαι βοηθεῖν),
τεσσαράκοντα δὲ ναυσὶ καὶ τέσσαρσι
Περικλέους δεκάτου αὐτοῦ
στρατηγοῦντος ἐναυμάχησαν πρὸς
Τραγίᾳ τῇ νήσῳ Σαμίων ναυσὶν
ἑβδομήκοντα, ὧν ἦσαν αἱ εἴκοσι
στρατιώτιδες (ἔτυχον δὲ αἱ πᾶσαι ἀπὸ
Μιλήτου πλέουσαι), καὶ ἐνίκων
Ἀθηναῖοι. ὕστερον δὲ αὐτοῖς
ἐβοήθησαν ἐκ τῶν Ἀθηνῶν νῆες
τεσσαράκοντα καὶ Ξίων καὶ Λεσβίων
πέντε καὶ εἴκοσι, καὶ ἀποβάντες καὶ
κρατοῦντες τῷ πεζῷ ἐπολιόρκουν τρισὶ
τείχεσι τὴν πόλιν καὶ ἐκ θαλάσσης
ἅμα. Περικλῆς δὲ λαβὼν ἑξήκοντα ναῦς
ἀπὸ τῶν ἐφορμουσῶν ᾤχετο κατὰ τάχος
ἐπὶ Καύνου καὶ Καρίας, ἐσαγγελθέντων
ὅτι Φοίνισσαι νῆες ἐπ' αὐτοὺς
πλέουσιν· ᾤχετο γὰρ καὶ ἐκ τῆς Σάμου
πέντε ναυσὶ Στησαγόρας καὶ ἄλλοι ἐπὶ
τὰς Φοινίσσας. [117]
ἐν τούτῳ δὲ οἱ Σάμιοι ἐξαπιναίως
ἔκπλουν ποιησάμενοι ἀφάρκτῳ τῷ
στρατοπέδῳ ἐπιπεσόντες τάς τε
προφυλακίδας ναῦς διέφθειραν καὶ
ναυμαχοῦντες τὰς ἀνταναγομένας
ἐνίκησαν, καὶ τῆς θαλάσσης τῆς καθ'
ἑαυτοὺς ἐκράτησαν ἡμέρας περὶ
τέσσαρας καὶ δέκα, καὶ ἐσεκομίσαντο
καὶ ἐξεκομίσαντο ἃ ἐβούλοντο.
ἐλθόντος δὲ Περικλέους πάλιν ταῖς
ναυσὶ κατεκλῄσθησαν. καὶ ἐκ τῶν
Ἀθηνῶν ὕστερον προσεβοήθησαν
τεσσαράκοντα μὲν αἱ μετὰ Θουκυδίδου
καὶ Ἅγνωνος καὶ Φορμίωνος νῆες,
εἴκοσι δὲ αἱ μετὰ Τληπολέμου καὶ
Ἀντικλέους, ἐκ δὲ Ξίου καὶ Λέσβου
τριάκοντα. καὶ ναυμαχίαν μέν τινα
βραχεῖαν ἐποιήσαντο οἱ Σάμιοι,
ἀδύνατοι δὲ ὄντες ἀντίσχειν
ἐξεπολιορκήθησαν ἐνάτῳ μηνὶ καὶ
προσεχώρησαν ὁμολογίᾳ, τεῖχός τε
καθελόντες καὶ ὁμήρους δόντες καὶ
ναῦς παραδόντες καὶ χρήματα τὰ
ἀναλωθέντα ταξάμενοι κατὰ χρόνους
ἀποδοῦναι. ξυνέβησαν δὲ καὶ
Βυζάντιοι ὥσπερ καὶ πρότερον ὑπήκοοι
εἶναι.
[118] Μετὰ ταῦτα δὲ ἤδη γίγνεται οὐ
πολλοῖς ἔτεσιν ὕστερον τὰ
προειρημένα, τά τε Κερκυραϊκὰ καὶ τὰ
Ποτειδεατικὰ καὶ ὅσα πρόφασις τοῦδε
τοῦ πολέμου κατέστη. ταῦτα δὲ
ξύμπαντα ὅσα ἔπραξαν οἱ Ἕλληνες πρός
τε ἀλλήλους καὶ τὸν βάρβαρον ἐγένετο
ἐν ἔτεσι πεντήκοντα μάλιστα μεταξὺ
τῆς τε Ξέρξου ἀναχωρήσεως καὶ τῆς
ἀρχῆς τοῦδε τοῦ πολέμου· ἐν οἷς οἱ
Ἀθηναῖοι τήν τε ἀρχὴν ἐγκρατεστέραν
κατεστήσαντο καὶ αὐτοὶ ἐπὶ μέγα
ἐχώρησαν δυνάμεως, οἱ δὲ
Λακεδαιμόνιοι αἰσθόμενοι οὔτε
ἐκώλυον εἰ μὴ ἐπὶ βραχύ, ἡσύχαζόν
τε τὸ πλέον τοῦ χρόνου, ὄντες μὲν καὶ
πρὸ τοῦ μὴ ταχεῖς ἰέναι ἐς τοὺς
πολέμους, ἢν μὴ ἀναγκάζωνται, τὸ δέ
τι καὶ πολέμοις οἰκείοις
ἐξειργόμενοι, πρὶν δὴ ἡ δύναμις τῶν
Ἀθηναίων σαφῶς ᾔρετο καὶ τῆς
ξυμμαχίας αὐτῶν ἥπτοντο. τότε δὲ
οὐκέτι ἀνασχετὸν ἐποιοῦντο, ἀλλ'
ἐπιχειρητέα ἐδόκει εἶναι πάσῃ
προθυμίᾳ καὶ καθαιρετέα ἡ ἰσχύς, ἢν
δύνωνται, ἀραμένοις τόνδε τὸν
πόλεμον. αὐτοῖς μὲν οὖν τοῖς
Λακεδαιμονίοις διέγνωστο λελύσθαι τε
τὰς σπονδὰς καὶ τοὺς Ἀθηναίους
ἀδικεῖν, πέμψαντες δὲ ἐς Δελφοὺς
ἐπηρώτων τὸν θεὸν εἰ πολεμοῦσιν
ἄμεινον ἔσται· ὁ δὲ ἀνεῖλεν αὐτοῖς,
ὡς λέγεται, κατὰ κράτος πολεμοῦσι
νίκην ἔσεσθαι, καὶ αὐτὸς ἔφη
ξυλλήψεσθαι καὶ παρακαλούμενος καὶ
ἄκλητος. [119]
αὖθις δὲ τοὺς ξυμμάχους
παρακαλέσαντες ψῆφον ἐβούλοντο
ἐπαγαγεῖν εἰ χρὴ πολεμεῖν. καὶ
ἐλθόντων τῶν πρέσβεων ἀπὸ τῆς
ξυμμαχίας καὶ ξυνόδου γενομένης οἵ τε
ἄλλοι εἶπον ἃ ἐβούλοντο,
κατηγοροῦντες οἱ πλείους τῶν
Ἀθηναίων καὶ τὸν πόλεμον ἀξιοῦντες
γίγνεσθαι, καὶ οἱ Κορίνθιοι δεηθέντες
μὲν καὶ κατὰ πόλεις πρότερον ἑκάστων
ἰδίᾳ ὥστε ψηφίσασθαι τὸν πόλεμον,
δεδιότες περὶ τῇ Ποτειδαίᾳ μὴ
προδιαφθαρῇ, παρόντες δὲ καὶ τότε καὶ
τελευταῖοι ἐπελθόντες ἔλεγον τοιάδε.
[120] 'Τοὺς μὲν Λακεδαιμονίους, ὦ
ἄνδρες ξύμμαχοι, οὐκ ἂν ἔτι
αἰτιασαίμεθα ὡς οὐ καὶ αὐτοὶ
ἐψηφισμένοι τὸν πόλεμόν εἰσι καὶ
ἡμᾶς ἐς τοῦτο νῦν ξυνήγαγον. χρὴ γὰρ
τοὺς ἡγεμόνας τὰ ἴδια ἐξ ἴσου
νέμοντας τὰ κοινὰ προσκοπεῖν, ὥσπερ
καὶ ἐν ἄλλοις ἐκ πάντων προτιμῶνται.
ἡμῶν δὲ ὅσοι μὲν Ἀθηναίοις ἤδη
ἐνηλλάγησαν οὐχὶ διδαχῆς δέονται
ὥστε φυλάξασθαι αὐτούς· τοὺς δὲ τὴν
μεσόγειαν μᾶλλον καὶ μὴ ἐν πόρῳ
κατῳκημένους εἰδέναι χρὴ ὅτι, τοῖς
κάτω ἢν μὴ ἀμύνωσι, χαλεπωτέραν
ἕξουσι τὴν κατακομιδὴν τῶν ὡραίων
καὶ πάλιν ἀντίληψιν ὧν ἡ θάλασσα τῇ
ἠπείρῳ δίδωσι, καὶ τῶν νῦν λεγομένων
μὴ κακοὺς κριτὰς ὡς μὴ προσηκόντων
εἶναι, προσδέχεσθαι δέ ποτε, εἰ τὰ
κάτω πρόοιντο, κἂν μέχρι σφῶν τὸ
δεινὸν προελθεῖν, καὶ περὶ αὑτῶν οὐχ
ἧσσον νῦν βουλεύεσθαι. δι' ὅπερ καὶ μὴ
ὀκνεῖν δεῖ αὐτοὺς τὸν πόλεμον ἀντ'
εἰρήνης μεταλαμβάνειν. ἀνδρῶν γὰρ
σωφρόνων μέν ἐστιν, εἰ μὴ ἀδικοῖντο,
ἡσυχάζειν, ἀγαθῶν δὲ ἀδικουμένους
ἐκ μὲν εἰρήνης πολεμεῖν, εὖ δὲ
παρασχὸν ἐκ πολέμου πάλιν ξυμβῆναι,
καὶ μήτε τῇ κατὰ πόλεμον εὐτυχίᾳ
ἐπαίρεσθαι μήτε τῷ ἡσύχῳ τῆς
εἰρήνης ἡδόμενον ἀδικεῖσθαι. ὅ τε
γὰρ διὰ τὴν ἡδονὴν ὀκνῶν τάχιστ' ἂν
ἀφαιρεθείη τῆς ῥᾳστώνης τὸ τερπνὸν
δι' ὅπερ ὀκνεῖ, εἰ ἡσυχάζοι, ὅ τε ἐν
πολέμῳ εὐτυχίᾳ πλεονάζων οὐκ
ἐντεθύμηται θράσει ἀπίστῳ
ἐπαιρόμενος. πολλὰ γὰρ κακῶς
γνωσθέντα ἀβουλοτέρων τῶν ἐναντίων
τυχόντα κατωρθώθη, καὶ ἔτι πλείω
καλῶς δοκοῦντα βουλευθῆναι ἐς
τοὐναντίον αἰσχρῶς περιέστη·
ἐνθυμεῖται γὰρ οὐδεὶς ὁμοῖα τῇ
πίστει καὶ ἔργῳ ἐπεξέρχεται, ἀλλὰ
μετ' ἀσφαλείας μὲν δοξάζομεν, μετὰ
δέους δὲ ἐν τῷ ἔργῳ ἐλλείπομεν.
[121] 'Ἡμεῖς δὲ νῦν καὶ ἀδικούμενοι
τὸν πόλεμον ἐγείρομεν καὶ ἱκανὰ
ἔχοντες ἐγκλήματα, καὶ ὅταν
ἀμυνώμεθα Ἀθηναίους, καταθησόμεθα
αὐτὸν ἐν καιρῷ. κατὰ πολλὰ δὲ ἡμᾶς
εἰκὸς ἐπικρατῆσαι, πρῶτον μὲν πλήθει
προύχοντας καὶ ἐμπειρίᾳ πολεμικῇ,
ἔπειτα ὁμοίως πάντας ἐς τὰ
παραγγελλόμενα ἰόντας, ναυτικόν τε, ᾧ
ἰσχύουσιν, ἀπὸ τῆς ὑπαρχούσης τε
ἑκάστοις οὐσίας ἐξαρτυσόμεθα καὶ
ἀπὸ τῶν ἐν Δελφοῖς καὶ Ὀλυμπίᾳ
χρημάτων· δάνεισμα γὰρ ποιησάμενοι
ὑπολαβεῖν οἷοί τ' ἐσμὲν μισθῷ
μείζονι τοὺς ξένους αὐτῶν ναυβάτας.
ὠνητὴ γὰρ ἡ Ἀθηναίων δύναμις μᾶλλον
ἢ οἰκεία· ἡ δὲ ἡμετέρα ἧσσον ἂν
τοῦτο πάθοι, τοῖς σώμασι τὸ πλέον
ἰσχύουσα ἢ τοῖς χρήμασιν. μιᾷ τε
νίκῃ ναυμαχίας κατὰ τὸ εἰκὸς
ἁλίσκονται· εἰ δ' ἀντίσχοιεν,
μελετήσομεν καὶ ἡμεῖς ἐν πλέονι
χρόνῳ τὰ ναυτικά, καὶ ὅταν τὴν
ἐπιστήμην ἐς τὸ ἴσον καταστήσωμεν,
τῇ γε εὐψυχίᾳ δήπου περιεσόμεθα. ὃ
γὰρ ἡμεῖς ἔχομεν φύσει ἀγαθόν,
ἐκείνοις οὐκ ἂν γένοιτο διδαχῇ· ὃ δ'
ἐκεῖνοι ἐπιστήμῃ προύχουσι,
καθαιρετὸν ἡμῖν ἐστὶ μελέτῃ.
χρήματα δὲ ὥστε ἔχειν ἐς αὐτά,
οἴσομεν· ἢ δεινὸν ἂν εἴη εἰ οἱ μὲν
ἐκείνων ξύμμαχοι ἐπὶ δουλείᾳ τῇ
αὑτῶν φέροντες οὐκ ἀπεροῦσιν, ἡμεῖς
δ' ἐπὶ τῷ τιμωρούμενοι τοὺς ἐχθροὺς
καὶ αὐτοὶ ἅμα σῴζεσθαι οὐκ ἄρα
δαπανήσομεν καὶ ἐπὶ τῷ μὴ ὑπ'
ἐκείνων αὐτὰ ἀφαιρεθέντες αὐτοῖς
τούτοις κακῶς πάσχειν.
[122] ὑπάρχουσι
δὲ καὶ ἄλλαι ὁδοὶ τοῦ πολέμου ἡμῖν,
ξυμμάχων τε ἀπόστασις, μάλιστα
παραίρεσις οὖσα τῶν προσόδων αἷς
ἰσχύουσι, καὶ ἐπιτειχισμὸς τῇ χώρᾳ,
ἄλλα τε ὅσα οὐκ ἄν τις νῦν προΐδοι.
ἥκιστα γὰρ πόλεμος ἐπὶ ῥητοῖς χωρεῖ,
αὐτὸς δὲ ἀφ' αὑτοῦ τὰ πολλὰ τεχνᾶται
πρὸς τὸ παρατυγχάνον· ἐν ᾧ ὁ μὲν
εὐοργήτως αὐτῷ προσομιλήσας
βεβαιότερος, ὁ δ' ὀργισθεὶς περὶ
αὐτὸν οὐκ ἐλάσσω πταίει.
'Ἐνθυμώμεθα δὲ καὶ ὅτι εἰ μὲν ἡμῶν
ἦσαν ἑκάστοις πρὸς ἀντιπάλους περὶ
γῆς |