Introduction Traduction seule

 

 

 

Sophocle

 

 

ÉLECTRE

 

 

 

 

 

Nouvelle traduction par Philippe Renault

 

 

 

 

 

 Plan et personnages

 

 

- Plan -

 

Prologue - Oreste et son Précepteur. On annonce les ordres de vengeance d'Apollon. Oreste doit se faire passer pour mort. Plaintes d'Électre. (Vers 1-120).

Parodos - Le chœur des femmes reproche à Électre ses plaintes incessantes. (Vers 121-250).

Épisode 1 - Électre confie aux Mycéniennes ses souffrances. Chrysothémis, sa sœur apporte des offrandes au tombeau de son père. Électre espère le retour d'Oreste. (Vers 251-471).

Stasimon 1 - Le chœur croit à l'accomplissement de la Justice. (Vers 472-515).

Épisode 2 - Affrontement Électre-Clytemnestre. Scène du message : le Précepteur annonce la mort d'Oreste. Électre est désespérée. (Vers 516-1057).

Stasimon 2 - Éloge d'Électre. (Vers 1058-1097).

Épisode 3 - Chrysothémis découvre des preuves sur l'existence d'Oreste. Électre lui prouve le contraire. (Vers 1098-1383).

Stasimon 3 - Le vengeur arrive.(Vers 1383-1397).

Exodos - Plaintes d'Électre devant l'urne cinéraire d'Oreste. Reconnaissance du frère et de la sœur. Meurtre de Clytemnestre. Chœur, Oreste, Électre. Arrivée d'Égisthe qui va être assassiné. (Vers 1398-1510).

 

 

- Personnages -

Électre, fille de Clytemnestre et d'Agamemnon.

Oreste, son frère.

Chrysothémis, sa sœur.

Clytemnestre.

Égisthe, fils de Thyeste, roi usurpateur d'Argos et de Mycènes.

le Précepteur d'Oreste.

Le chœur des jeunes filles de Mycènes.

Pylade (personnage muet).

 

À Mycènes, devant le palais des Atrides

 

 

Texte et traduction

 

 

 

 

 

 

 

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

το στρατηγσαντος ν Τροίᾳ ποτ

γαμμνονος πα, νν κεν ξεστ σοι

παρντι λεσσειν ν πρθυμος σθ ε.

Τ γρ παλαιν ργος οπθεις τδε,

τς οστροπλγος λσος νχου κρης·

ατη δ, ρστα, το λυκοκτνου θεο

γορ Λκειος οξ ριστερς δ δε

Ηρας κλεινς νας· ο δ κνομεν,

φσκειν Μυκνας τς πολυχρσους ρν,

πολφθορν τε δμα Πελοπιδν τδε,

θεν σε πατρς κ φνων γ ποτε

πρς σς μαμου κα κασιγντης λαβν

νεγκα κξσωσα κξεθρεψμην

τοσνδ ς βης πατρ τιμωρν φνου.

Νν ον, ρστα κα σ, φλτατε ξνων

Πυλδη, τ χρ δρν ν τχει βουλευτον,

ς μν δη λαμπρν λου σλας

ἑῷα κινε φθγματ ρνθων σαφ,

μλαιν τ στρων κλλοιπεν εφρνη.

Πρν ον τιν νδρν ξοδοιπορεν στγης,

ξυνπτετον λγοισιν··ς νταθ μεν

ν οκτ κνεν καιρς, λλ ργων κμ.

 

 

 

 

 

ΟΡΕΣΤΗΣ

φλτατ νδρν προσπλων, ς μοι σαφ

σημεα φανεις σθλς ες μς γεγς·

σπερ γρ ππος εγενς, κν γρων,

ν τοσι δεινος θυμν οκ πλεσεν,

λλ ρθν ος στησιν, σατως δ σ

μς τ τρνεις κατς ν πρτοις π.

Τοιγρ τ μν δξαντα δηλσω, σ δ,

ξεαν κον τος μος λγοις διδος,

ε μ τι καιρο τυγχνω, μεθρμοσον.

γ γρ νχ κμην τ Πυθικν

μαντεον, ς μθοιμ τ τρπ πατρ

δκας ρομην τν φονευσντων πρα,

χρ μοι τοιαθ Φοβος ν πεσ τχα·

σκευον ατν σπδων τε κα στρατο

δλοισι κλψαι χειρς νδκους σφαγς.

τ ον τοινδε χρησμν εσηκοσαμεν,

σ μν μολν, ταν σε καιρς εσγ

δμων σω τνδ, σθι πν τ δρμενον,

πως ν εδς μν γγελς σαφ·

ο γρ σε μ γρ τε κα χρν μακρ

γνσ, οδ ποπτεσουσιν δ νθισμνον·

λγ δ χρ τοιδ, τι ξνος μν ε

Φωκες παρ νδρς Φανοτως κων· γρ

μγιστος ατος τυγχνει δορυξνων·

γγελλε δ, ρκον προστιθες, θονεκα

τθνηκ ρστης ξ ναγκαας τχης,

θλοισι Πυθικοσιν κ τροχηλτων

δφρων κυλισθες·δ μθος σττω.

μες δ πατρς τμβον, ς φετο,

λοιβασι πρτον κα καρατμοις χλιδας

στψαντες, ετ ψορρον ξομεν πλιν,

τπωμα χαλκπλευρον ρμνοι χερον,

κα σ θμνοις οσθ μοι κεκρυμμνον,

πως λγ κλπτοντες δεαν φτιν

φροιμεν ατος, τομν ς ρρει δμας

φλογιστν δη κα κατηνθρακωμνον.

Τ γρ με λυπε τοθ, ταν λγ θανν

ργοισι σωθ κξενγκωμαι κλος;

δοκ μν οδν ῥῆμα σν κρδει κακν·

δη γρ εδον πολλκις κα τος σοφος

λγ μτην θνσκοντας··εθ, ταν δμους

λθωσιν αθις, κτετμηνται πλον·

ς κμ παυχ τσδε τς φμης πο

δεδορκτ χθρος στρον ς λμψειν τι.

λλ, πατρα γ θεο τ γχριοι,

δξασθ μ ετυχοντα τασδε τας δος,

σ τ, πατρον δμα· σο γρ ρχομαι

δκ καθαρτς πρς θεν ρμημνος·

κα μ μ τιμον τσδ ποστελητε γς,

λλ ρχπλουτον κα κατασττην δμων

Ερηκα μν νυν τατα· σο δ δη, γρον,

τ σν μελσθω βντι φρουρσαι χρος·

ν δ ξιμεν καιρς γρ, σπερ νδρσι

μγιστος ργου παντς στ πισττης.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

Ἰώ μο μοι δστηνος.

 

 

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Κα μν θυρν δοξα προσπλων τινς

ποστενοσης νδον ασθσθαι, τκνον.

 

ΟΡΕΣΤΗΣ

ρ στν δστηνος λκτρα; θλεις

μενωμεν ατο κνακοσωμεν γων;

 

ΠΑΙΔΑΓΩΓΟΣ

Ηκιστα· μηδν πρσθεν τ Λοξου

πειρμεθ ρδειν, κπ τνδ ρχηγετεν

πατρς χοντες λουτρ· τατα γρ φρει

νκην τ φ μν κα κρτος τν δρωμνων.

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

φος γνν

κα γς σμοιρ ἀήρ, ς μοι

πολλς μν θρνων δς,

πολλς δ ντρεις σθου

στρνων πλαγς αμασσομνων,

πταν δνοφερ νξ πολειφθ·

τ δ παννυχδων δη στυγερα

ξυνσασ ενα μογερν οκων,

 σα τν δστηνον μν θρην

πατρ, ν κατ μν βρβαρον ααν

φονιος ρης οκ ξνισεν,

μτηρ δ μ χ κοινολεχς

Αγισθος, πως δρν λοτμοι,

σχζουσι κρα φονίῳ πελκει·

κοδες τοτων οκτος π λλης

μο φρεται, σο, πτερ, οτως

δκως οκτρς τε θανντος.

λλ ο μν δ

λξω θρνων στυγερν τε γων,

στ ν παμφεγγες στρων

ιπς, λεσσω δ τδ μαρ,

μ ο τεκνολτειρ ς τις ηδν

π κωκυτ τνδε πατρων

πρ θυρν χ πσι προφωνεν·

δμ Ἀΐδου κα Περσεφνης,

χθνι ρμ κα πτνι ρ,

σεμνα τε θεν παδες ρινες,

α τος δκως θνσκοντας ρθ,

α τος ενς ποκλεπτομνους,

λθετ, ρξατε, τεσασθε πατρς

φνον μετρου,

κα μοι τν μν πμψατ δελφν·

μονη γρ γειν οκτι σωκ

λπης ντρροπον χθος.“

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ΧΟΡΟΣ

α, πα δυστανοττας

λκτρα ματρς, τν ε

τκεις δ κρεστον ομωγν

τν πλαι κ δολερς θετατα

ματρς λντ πταις γαμμνονα

κακ τε χειρ πρδοτον;

ς τδε πορν

λοιτ, ε μοι θμις τδ αδν.

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

γενθλα γενναων,

κετ μν καμτων παραμθιον·

οδ τε κα ξυνημι τδ, ο τ με

φυγγνει· οδ θλω προλιπεν τδε,

μ ο τν μν στενχειν πατρ θλιον.

λλ, παντοας

φιλτητος μειβμεναι χριν,

ἐᾶτ μ δ λειν,

αα, κνομαι.

 

ΧΟΡΟΣ

λλ οτοι τν γ ξ Ἀΐδα παγκονου λμνας πατρ ν-

στσεις οτε γοισιν οτ νταις.

λλ π τν μετρων π μχανον

λγος ε στενχουσα διλλυσαι

ν ος νλυσς στιν

οδεμα κακν·

τ μοι τν δυσφρων φίῃ;

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

Νπιος ς τν οκτρς

οχομνων γονων πιλθεται·

λλ μ γ στονεσσ ραρεν φρνας,

τυν, αἰὲν τυν λοφρεται,

ρνις τυζομνα, Δις γγελος.

Ἰὼ παντλμων

Νιβα, σ δ γωγε νμω θεν,

τ ν τφ πετραίῳ,

αα, δακρεις.

 

ΧΟΡΟΣ

Οτοι σο μον, τκνον,

χος φνη βροτν,

πρς τι σ τν νδον ε περισσ,

ος μθεν ε κα γον ξναιμος,

οα Χρυσθεμις

ζει κα φινασσα,

κρυπτ τ χων ν β

λβιος, ν κλειν

γ ποτε Μυκηναων

δξεται επατρδαν,

Δις εφρονι

λματι μολντα τνδε γν

ρσταν.

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

ν γ γ κματα προσμνουσ, τεκνος,

τλαιν, νμφευτος, αἰὲν οχν,

δκρυσι μυδαλα, τν ννυτον

οτον χουσα κακν· δ λθεται

ν τ παθ ν τ δη· τ γρ οκ μο

ρχεται γγελας πατμενον;

ε μν γρ ποθε,

ποθν δ οκ ξιο φανναι.

 

ΧΟΡΟΣ

Θρσει μοι, θρσει, τκνον

τι μγας οραν

Ζες, ς φορ πντα κα κρατνει:

τν περαλγ χλον νμουσα,

μθ ος χθαρεις,

περχθεο μτ πιλθου.

Χρνος γρ εμαρς θες·

οτε γρ τν Κρσαν

βονομον χων κτν

πας γαμεμνονδας περτροπος,

οθ παρ τν χροντα θες

νσσων.

 

 

 

 

 

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

λλ μ μν πολς πολλοιπεν δη

βοτος νλπιστος, οδ τ ρκ

τις νευ τοκων κατατκομαι,

ς φλος οτις νρ περσταται,

λλ περε τις ποικος ναξα

οκονομ θαλμους πατρς, δε μν

εικε σν στολ,

κενας δ μφσταμαι τραπζαις.

 

ΧΟΡΟΣ

Οκτρ μν νστοις αδ,

οκτρ δ ν κοταις πατραις,

τε ο παγχλκων νταα

γενων ρμθη πλαγ.

Δλος ν φρσας, ρος κτενας,

δεινν δεινς προφυτεσαντες

μορφν, ετ ον θες ετε βροτν

ν τατα πρσσων.

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

πασν κενα πλον μρα

λθοσ χθστα δ μοι·

νξ, δεπνων ρρτων

κπαγλ χθη·

τος μς δε πατρ

θαντους ακες διδμαιν χειρον,

α τν μν ελον βον

πρδοτον, α μ πλεσαν·

ος θες μγας λμπιος

πονιμα πθεα παθεν προι,

μηδ ποτ γλαας ποναατο

τοιδ νσαντες ργα.

 

ΧΟΡΟΣ

Φρζου μ πρσω φωνεν·

ο γνμαν σχεις ξ οων

τ παρντ οκεας ες τας

μππτεις οτως ακς;

Πολ γρ τι κακν περεκτσω,

σ δυσθμ τκτουσ αε

ψυχ πολμους· τ δ τος δυνατος

οκ ριστ πλθειν.

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

Δεινος ναγκσθην, δεινος

ξοιδ, ο λθει μ ργ.

λλ ν γρ δεινος ο σχσω

τατας τας,

φρα με βος χ·

τνι γρ ποτ ν, φιλα γενθλα,

πρσφορον κοσαιμ πος,

τνι φρονοντι καρια;

νετ μ, νετε, παργοροι·

τδε γρ λυτα κεκλσεται·

οδ ποτ κ καμτων ποπασομαι

νριθμος δε θρνων.

 

ΧΟΡΟΣ

λλ ον ενοίᾳ γ αδ,

πδς

μτηρ σε τις πιστ,

μ τκτειν σ ταν ταις.

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

Κα τ μτρον κακτατος φυ; φρε,

πς π τος φθιμνοις μελεν καλν;

ν τνι τοτ βλαστ νθρπων;

Μτ εην ντιμος τοτοις,

μτ, ε τ πρσκειμαι χρηστ,

ξυνναοιμ εκηλος, γονων

κτμους σχουσα πτρυγας

ξυτνων γων.

Ε γρ μν θανν γ τε κα οδν ν

κεσεται τλας,

ο δ μ πλιν

δσουσ ντιφνους δκας,

ρροι τ ν αδς πν

των τ εσβεια θνατν.

 

 

 

 

ΧΟΡΟΣ

γ μν, πα, κα τ σν σπεδουσ μα

κα τομν ατς λθον· ε δ μ καλς

λγω, σ νκα··σο γρ ψμεσθ μα.

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

Ασχνομαι μν, γυνακες, ε δοκ

πολλοσι θρνοις δυσφορεν μν γαν·

λλ βα γρ τατ ναγκζει με δρν,

σγγνωτε· πς γρ τις εγενς γυν,

πατρῷ᾽ ρσα πματ, ο δρη τδ ν,

γ κατ μαρ κα κατ εφρνην ε

θλλοντα μλλον καταφθνονθ ρ;

πρτα μν τ μητρς μ γενατο

χθιστα συμββηκεν··ετα δμασιν

ν τος μαυτς τος φονεσι το πατρς

ξνειμι, κκ τνδ ρχομαι, κκ τνδ μοι

λαβεν θ μοως κα τ τητσθαι πλει.

πειτα ποας μρας δοκες μ γειν,

ταν θρνοις Αγισθον νθακοντ δω

τοσιν πατροις, εσδω δ σθματα

φοροντ κεν τατ κα παρεστους

σπνδοντα λοιβς νθ κενον λεσεν;

 δω δ τοτων τν τελευτααν βριν,

τν ατοφντην μν ν κοτ πατρς

ξν τ ταλαν μητρ, μητρ ε χρεν

τατην προσαυδν τδε συγκοιμωμνην.

Η δ δε τλμων στε τ μιστορι

ξνεστ, ρινν οτιν κφοβουμνη·

λλ σπερ γγελσα τος ποιουμνοις,

εροσ κενην μραν ν ττε

πατρα τν μν κ δλου κατκτανεν,

τατ χορος στησι κα μηλοσφαγε

θεοσιν μμην ερ τος σωτηροις.

γ δ ρσ δσμορος κατ στγας

κλαω, ττηκα, κπικωκω πατρς

τν δυστλαιναν δατ πωνομασμνην

ατ πρς ατν· οδ γρ κλασαι πρα

τοσνδ σον μοι θυμς δονν φρει.

Ατη γρ λγοισι γενναα γυν

φωνοσα τοιδ ξονειδζει κακ·

δσθεον μσημα, σο μν πατρ

θνηκεν; λλος δ οτις ν πνθει βροτν;

κακς λοιο, μηδ σ κ γων ποτ

τν νν παλλξειαν ο κτω θεο.“

Τδ ξυβρζει, πλν ταν κλύῃ τινς

ξοντ ρστην, τηνικατα δ μμανς

βο παραστσ· „Ο σ μοι τνδ ατα;

ο σν τδ στ τοργον, τις κ χερν

κλψασ ρστην τν μν πεξθου;

λλ σθι τοι τεσουσ γ ξαν δκην.“

Τοιαθ λακτε, σν δ ποτρνει πλας

κλεινς ατ τατα νυμφος παρν,

πντ ναλκις οτος, πσα βλβη,

σν γυναιξ τς μχας ποιομενος.

γ δ, ρστην τνδε προσμνουσ ε

παυστρ φξειν, τλαιν πλλυμαι·

μλλων γρ αε δρν τι τς οσας τ μου

κα τς ποσας λπδας διφθορεν.

ν ον τοιοτοις οτε σωφρονεν, φλαι,

οτ εσεβεν πρεστιν· λλ ν τος κακος

πολλ στ νγκη κπιτηδεειν κακ.

 

 

 

 

 

ΧΟΡΟΣ

Φρ επ, πτερον ντος Αγσθου πλας

λγεις τδ μν, βεβτος κ δμων;

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

Η κρτα· μ δκει μ ν, επερ ν πλας,

θυραον οχνεν· νν δ γροσι τυγχνει.

 

ΧΟΡΟΣ

Η κν γ θαρσοσα μλλον ς λγους

τος σος κομην, επερ δε τατ χει.

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

ς νν πντος στρει τ σοι φλον.

 

ΧΟΡΟΣ

Κα δ σ ρωτ. Το κασιγντου τ φς,

ξοντος μλλοντος; εδναι θλω.

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

Φησν γε· φσκων δ οδν ν λγει ποε.

 

ΧΟΡΟΣ

Φιλε γρ κνεν πργμ νρ πρσσων μγα.

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

Κα μν γωγ σωσ κενον οκ κν.

 

ΧΟΡΟΣ

Θρσει··πφυκεν σθλς στ ρκεν φλοις.

 

ΗΛΕΚΤΡΑ

Πποιθ, πε τν ο μακρν ζων γ.

 

 

ΧΟΡΟΣ

Μ νν τ επ